สังกิจจชาดก

สังกิจจชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงปรารภถึงเหตุการณ์ที่ พระเจ้าอชาตศัตรู ทรงทำปิตุฆาตกรรม (ฆ่าบิดา) แล้วเกิดความหวาดกลัวสะดุ้งต่อผลกรรมจนไม่มีความสุข แม้ได้ครองราชย์สมบัติ จนกระทั่งได้มาพึ่งพาพระพุทธองค์จึงบรรเทาความทุกข์ใจได้ โดยพระศาสดาทรงแสดงให้เห็นว่าเหตุการณ์นี้เคยเกิดขึ้นมาแล้วในอดีตชาติ ซึ่งพระองค์ (ในฐานะสังกิจจบัณฑิต) ได้เคยเทศนาสอนพระเจ้าพรหมทัตที่ทำปิตุฆาตกรรมเช่นเดียวกัน

ใจความสำคัญของสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง กฎแห่งกรรม โดยสังกิจจฤาษีได้แสดงภาพนรกอันน่าสะพรึงกลัวเพื่อเป็นอุทาหรณ์สอนใจพระราชา โดยแบ่งการลงทัณฑ์ตามประเภทของบาปกรรมที่ทำไว้ ดังนี้:

• มหานรก ๘ ขุมและอุสสทนรก ๑๖ ขุม: สถานที่สำหรับสัตว์นรกที่ทำกรรมหยาบช้า ต้องทนทุกข์ทรมานด้วยไฟและอาวุธนานาชนิดตลอดระยะเวลายาวนาน
• โทษของการประทุษร้ายผู้ทรงธรรม: ผู้ที่รุกรานพระฤาษีหรือนักบวชผู้มีตบะ ย่อมได้รับความพินาศดุจต้นตาลที่ขาดจากราก
• กรรมของผู้ฆ่าบุพการี: ผู้ฆ่าบิดามารดาด้วยความโลภหรือความโกรธ ต้องหมกไหม้ในนรกขุมที่ทุกข์ทรมานที่สุด ถูกทรมานด้วยหอกและไฟ และถูกสัตว์นรกจิกกินอวัยวะ
• กรรมทางกามและทุจริตอื่นๆ: ผู้ทำผิดในภรรยาผู้อื่น หญิงผู้รีดลูก หรือผู้ประพฤติตนทุศีล ย่อมเสวยผลกรรมในนรกที่มีหนามคมและไฟร้อนแรง

คำสอนหลัก ของสูตรนี้คือ การเตือนสติให้บุคคลละเว้นจาก อธรรม และหมั่นประพฤติ ธรรม ตามคำสอนของบัณฑิต เพราะอธรรมนำไปสู่ความหายนะในนรก แต่การประพฤติธรรมนำไปสู่สุคติและผลที่น่าพอใจ โดยพระมหาสัตว์ได้ทรงเน้นย้ำว่า การทำความดีที่ถูกต้องนั้นเป็นสิ่งที่ควรทำ เพื่อให้ภายหลังไม่ต้องเดือดร้อนใจและได้รับความสุขเป็นผลตอบแทน