กามสุตตนิทเทส

กามสุตตนิทเทส เป็นคัมภีร์ที่ขยายความพุทธพจน์ว่าด้วยเรื่องกามและโทษของกาม โดยมีเนื้อหาสำคัญในการจำแนกประเภทของกามออกเป็น 2 หมวดใหญ่ คือ วัตถุกาม และ กิเลสกาม

• วัตถุกาม: หมายถึงสิ่งน่าปรารถนาภายนอก เช่น รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ทรัพย์สิน ที่ดิน ปศุสัตว์ หรือสิ่งใดก็ตามที่ก่อให้เกิดความยินดีและเป็นที่ตั้งแห่งตัณหา
• กิเลสกาม: หมายถึงความทะยานอยากหรือความพอใจที่เกิดขึ้นภายในจิตใจ เช่น ความกำหนัด (ราคะ) ความปรารถนา ความผูกพัน และความลุ่มหลงในวัตถุเหล่านั้น

พระสูตรนี้อธิบายว่า เมื่อบุคคลปรารถนากามและได้รับตามที่ใจหวังย่อมเกิดความปิติใจ แต่เมื่อกามเหล่านั้นเสื่อมสลายหรือแปรเปลี่ยนไป (เนื่องจากไม่เที่ยง) บุคคลนั้นย่อมได้รับทุกข์แสนสาหัสเปรียบเสมือนคนที่ถูกลูกศรแทง นอกจากนี้ยังเปรียบเทียบว่ากามเป็นเหมือนอันตรายที่รุมเร้าบุคคลผู้ประมาท ทำให้ตกอยู่ในห้วงทุกข์ดุจเรือที่แตกกลางมหาสมุทร ซึ่งน้ำย่อมไหลเข้าท่วมจากทุกทิศทาง

คำสอนหลักของพระสูตร คือการชี้ให้เห็นว่ากามเป็นต้นเหตุของความทุกข์และเป็นเครื่องผูกมัดสัตว์โลกไว้ในวัฏสงสาร แนวทางปฏิบัติที่ทรงแสดงไว้เพื่อความหลุดพ้น ได้แก่:

• การตระหนักถึงโทษ: พิจารณากามโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นของร้อน และเป็นเครื่องเบียดเบียน
• การเจริญสติ: หมั่นมีสติระลึกรู้อยู่เสมอในทุกอิริยาบถและทุกสถานการณ์
• การละกาม: ไม่ว่าจะเป็นการละด้วยกำลังสมาธิ (วิกขัมภนปหาน) หรือการละด้วยมรรคญาณ (สมุจเฉทปหาน) เพื่อข้ามพ้นห้วงน้ำคือโอฆะ

สรุปคือ บุคคลควรเป็นผู้มีสติ มีความเพียรในการละความยินดีในกาม เปรียบเสมือนผู้ที่ตักน้ำออกจากเรือที่แตกแล้ว ย่อมสามารถข้ามฝั่งไปสู่พระนิพพานอันเป็นจุดหมายปลายทางสูงสุดได้