สุทธัฏฐกสุตตนิทเทส

สุทธัฏฐกสุตตนิทเทส คือการอธิบายขยายความเนื้อหาใน สุทธัฏฐกสูตร ว่าด้วยความเข้าใจผิดเรื่อง "ความบริสุทธิ์" ของนักบวชและนักคิดในยุคนั้น โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่าความบริสุทธิ์ที่แท้จริงไม่ได้เกิดจากการยึดติดในความเห็น ความเชื่อ หรือพิธีกรรมภายนอก แต่เกิดจากการละวางกิเลสและเครื่องเศร้าหมองทั้งปวง

เนื้อหาหลักประกอบด้วยการวิพากษ์วิธีการแสวงหาความบริสุทธิ์แบบผิดๆ และการชี้ทางสู่ความบริสุทธิ์ที่ถูกต้อง ดังนี้:

• ความเห็นผิดเรื่องความบริสุทธิ์ (ทิฏฐิ): ผู้คนจำนวนมากหลงเชื่อว่าความบริสุทธิ์เกิดจาก "ทิฏฐิ" หรือความเชื่อส่วนตัว เช่น การเห็นมงคลหรืออวมงคลจากสิ่งที่มองเห็นหรือได้ยิน ซึ่งเป็นเพียงเครื่องร้อยรัดที่ทำให้เวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ
• ข้อปฏิบัติที่ไม่ใช่ทางพ้นทุกข์: การยึดถือศีล วัตรปฏิบัติ หรือพิธีกรรมต่างๆ (เช่น การถือวัตรแบบสัตว์ประเภทต่างๆ หรือการอาบน้ำชำระล้างร่างกาย) ไม่สามารถทำให้จิตใจบริสุทธิ์ได้ หากยังประกอบด้วยกิเลส เช่น ความกำหนัด ความขัดเคือง และความหลง
• ความบริสุทธิ์ที่แท้จริง: คือภาวะที่บุคคลก้าวข้ามเครื่องผูกพัน (สังโยชน์) ไม่ยึดมั่นในบุญหรือบาปจนเกิดอุปาทาน เป็นผู้มี "ปัญญา" รู้แจ้งในอริยสัจ 4 ดับเหตุแห่งความทุกข์ด้วยอริยมรรคมีองค์ 8

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า "พราหมณ์" ในความหมายของพระองค์คือผู้ที่ "บำบัดบาป" คือผู้ที่ละวางความยึดถือในตัวตน (อัตตา) ไม่มีการปรุงแต่ง ไม่เปรียบเทียบหรือยกตนข่มผู้อื่น และไม่ยึดติดในลัทธิใดๆ เป็นผู้ที่ "สงบ" และเป็นผู้ที่ก้าวพ้นขอบเขตแห่งตัณหาและทิฏฐิอย่างเด็ดขาด จึงเป็นผู้ที่เข้าถึงความบริสุทธิ์อย่างแท้จริงโดยไม่ต้องอาศัยสิ่งอื่นภายนอก