อากิญจัญญายตนฌานปัญหาสูตร

สรุปเนื้อหา อากิญจัญญายตนฌานปัญหาสูตร โดยย่อ

อากิญจัญญายตนฌานปัญหาสูตร เป็นพระสูตรที่อยู่ในสังยุตตนิกาย หมวดสฬายตนวรรค โดยพระสูตรนี้กล่าวถึงฌานลำดับที่ ๗ ในอรูปฌาน ๔ ซึ่งเป็นการก้าวข้าม "วิญญาณัญจายตนฌาน" (ฌานที่ ๖) โดยกำหนดพิจารณาว่า "ไม่มีอะไร" เพื่อเข้าถึงภาวะแห่งความว่างเปล่าอันละเอียด

การเข้าถึงอากิญจัญญายตนฌานนี้ เกิดขึ้นจากการพิจารณาจนเห็นว่า แม้แต่ "วิญญาณัญจายตนฌาน" ซึ่งมีอารมณ์คือความว่างอันไม่มีที่สิ้นสุด ก็ยังเป็นสิ่งที่ละเอียดอ่อนกว่า โดยการเพิกอารมณ์ดังกล่าวแล้วพิจารณาที่ความว่างเปล่าอันละเอียดกว่า ซึ่งเป็นอากิญจัญญายตนฌาน พระสูตรนี้ยังแสดงถึงลำดับขั้นของการดับสังขาร โดยการเข้าอากิญจัญญายตนฌานนั้น สัญญา (ความจำได้หมายรู้) อันเกี่ยวกับวิญญาณัญจายตนสัญญา ย่อมดับไป

ในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา อากิญจัญญายตนฌานถือเป็นขั้นที่ ๓ ของอรูปฌาน ซึ่งเป็นการพัฒนาจิตไปสู่ภาวะแห่งความไม่เป็นตัวตน หรือความไม่มีอยู่ โดยมีหลักธรรมที่เกี่ยวข้อง เช่น อนัตตา อนิจจา และทุกขตา