ตติยัชฌานปัญหาสูตร

ตติยัชฌานปัญหาสูตร (สังยุตตนิกาย SN 40.3) เป็นพระสูตรที่พระมหาโมคคัลลานะแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวัน กรุงสาวัตถี โดยเล่าถึงประสบการณ์ส่วนตัวของท่านเกี่ยวกับการเข้าถึงและดำรงอยู่ในตติยฌาน (ฌานที่ 3) ซึ่งเป็นหนึ่งในรูปฌานสี่.

พระมหาโมคคัลลานะเริ่มต้นด้วยการอธิบายว่า ตติยฌานคือสภาวะที่ภิกษุเข้าถึงและอยู่ด้วยอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติจางหายไป ซึ่งพระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่าเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติอยู่เป็นสุข. ท่านเล่าว่า เมื่อท่านเข้าสู่ตติยฌานแล้ว กลับเกิดสัญญามนสิการที่ประกอบด้วยปีติขึ้นมา ทำให้การปฏิบัติฌานของท่านสั่นคลอน.

ในขณะนั้นเอง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จมาหาท่านด้วยฤทธิ์ และตรัสเตือนว่า "โมคคัลลานะ โมคคัลลานะ เธออย่าประมาทตติยฌาน จงตั้งจิตไว้ในตติยฌาน จงทำจิตให้เป็นหนึ่งผุดขึ้นในตติยฌาน จงตั้งจิตไว้ให้มั่นในตติยฌาน". ด้วยพุทธโอวาทนี้ พระมหาโมคคัลลานะจึงสามารถน้อมจิตไปสู่ตติยฌานได้อีกครั้งและดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคง.

พระมหาโมคคัลลานะสรุปว่า หากใครจะกล่าวโดยชอบว่า เป็นพระสาวกผู้ที่พระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว ได้เข้าถึงอภิญญาอันยิ่งใหญ่ ก็พึงกล่าวถึงท่านได้อย่างถูกต้อง. พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการดำรงอุเบกขา สติ และสัมปชัญญะในตติยฌาน และแสดงให้เห็นถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระพุทธเจ้าในการชี้นำเหล่าสาวกโดยตรง เพื่อให้บรรลุถึงความสงบแห่งจิตในระดับที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น.