เทวทหสูตร

เทวทหสูตร (สังยุตตนิกาย SN 35.136) เริ่มต้นด้วยพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ เทวทหะ ในสักกชนบท โดยชี้ให้เห็นถึงความจริงเกี่ยวกับอารมณ์ที่รับรู้ได้ผ่านทางอายตนะทั้งหก ซึ่งได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และธรรมารมณ์

พระองค์ทรงตรัสว่า เหล่าเทพและมนุษย์ทั้งหลายย่อมเพลิดเพลิน ยินดี และชื่นชมในรูปทั้งหลาย ย่อมเพลิดเพลิน ยินดี และชื่นชมในเสียง กลิ่น รส สัมผัส และธรรมารมณ์ทั้งหลาย แต่เมื่อสิ่งเหล่านี้มีความแปรปรวน เสื่อมคลาย และดับไป เหล่าเทพและมนุษย์ก็ย่อมเข้าถึงความทุกข์ ด้วยความยึดติดและหลงระเริงในสิ่งที่ไม่ยั่งยืนเหล่านั้น

ทว่า พระตถาคต อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงเข้าใจตามความเป็นจริงซึ่งความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ไม่ได้ ความน่าเพลิดเพลิน โทษ และอุบายเป็นเครื่องสลัดออก ของรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และธรรมารมณ์ ด้วยเหตุนี้ พระองค์จึงไม่ทรงเพลิดเพลิน ไม่ทรงยินดี ไม่ทรงชื่นชมในสิ่งเหล่านั้น

ดังนั้น เมื่อรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส หรือธรรมารมณ์เหล่านั้นแปรปรวน เสื่อมคลาย และดับไป พระตถาคตย่อมประทับอยู่อย่างเป็นสุข โดยไม่ได้รับผลกระทบจากความเปลี่ยนแปลงของสิ่งเหล่านั้น เพราะพระองค์ไม่มีความผูกพันหรือยึดมั่นถือมั่น

พระสูตรนี้ยังได้กล่าวถึงบทกวีที่เน้นย้ำความแตกต่างระหว่างโลกธรรมกับอริยธรรมว่า สิ่งที่คนทั่วไปรวมถึงเทวดาเข้าใจว่าเป็นความสุขนั้น อริยเจ้ากล่าวว่าเป็นทุกข์ ส่วนสิ่งที่คนทั่วไปกล่าวว่าเป็นทุกข์นั้น อริยเจ้ารู้แจ้งว่าเป็นสุข พระธรรมนี้เป็นสิ่งที่เข้าใจได้ยากสำหรับคนเขลา เป็นความมืดมิดสำหรับผู้ที่ไม่เห็นแจ้ง แต่กลับเป็นแสงสว่างสำหรับผู้มีปัญญาและเห็นธรรม