อเจลกัสสปสูตรที่ ๙

อเจลกัสสปสูตรที่ ๙ (สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค จิตตสังยุตต์) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยการสนทนาระหว่างจิตตคหบดี อุบาสกผู้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา กับอเจลกัสสปะ อดีตสหายเก่าสมัยเป็นคฤหัสถ์ ซึ่งบัดนี้ได้ออกบวชเป็นชีเปลือย (อเจลกะ) ซึ่งเป็นนักบวชนอกพระพุทธศาสนา ณ ป่ามัจฉิกาสัณฑ์.

จิตตคหบดีได้เข้าไปหาอเจลกัสสปะและสนทนาปราศรัยกัน จากนั้นจิตตคหบดีได้ถามอเจลกัสสปะว่า บวชมานานเท่าไรแล้ว อเจลกัสสปะตอบว่าบวชมาประมาณ ๓๐ ปีแล้ว จิตตคหบดีจึงถามต่อไปว่า ในช่วงเวลา ๓๐ ปีนี้ ท่านได้บรรลุคุณวิเศษยิ่งกว่ามนุษย์ อันเป็นญาณทัสสนะพิเศษชั้นเยี่ยมที่ทำให้มีความผาสุกบ้างหรือไม่.

อเจลกัสสปะตอบว่า ตลอด ๓๐ ปีที่ผ่านมา ตนไม่เคยบรรลุคุณวิเศษใด ๆ เลย นอกจากการเป็นชีเปลือย การเป็นคนโล้น และการปัดฝุ่นด้วยขนหางนกยูงเท่านั้น. จิตตคหบดีจึงกล่าวด้วยความอัศจรรย์ใจว่า พระธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้นั้นดีเยี่ยมจริงหนอ เพราะแม้ในการบวชแบบชีเปลือยมานานถึง ๓๐ ปี ก็ยังไม่บรรลุธรรมอันประเสริฐใด ๆ.

อเจลกัสสปะจึงถามจิตตคหบดีกลับว่า ได้เป็นอุบาสกมานานเท่าไรแล้ว และได้บรรลุธรรมอันประเสริฐใด ๆ บ้าง จิตตคหบดีตอบว่า ตนเป็นอุบาสกมา ๓๐ ปีแล้ว และกล่าวว่าแม้คฤหัสถ์ก็สามารถมีธรรมเช่นนั้นได้ โดยอธิบายถึงการที่ตนสามารถเข้าถึงปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌานได้ตามที่ต้องการ. จิตตคหบดีกล่าวอีกว่า หากตนจะพยากรณ์ก่อนพระผู้มีพระภาค ก็ไม่น่าอัศจรรย์เลยที่พระผู้มีพระภาคจะทรงพยากรณ์ว่า ไม่มีสังโยชน์ใด ๆ ที่ผูกมัดจิตตคหบดีให้กลับมาเกิดในโลกนี้อีก.

เมื่อได้ฟังดังนั้น อเจลกัสสปะก็แสดงความอัศจรรย์ใจในพระธรรมวินัยของพระผู้มีพระภาค ที่แม้คฤหัสถ์ผู้นุ่งห่มขาวก็สามารถบรรลุธรรมอันประเสริฐได้ และแสดงความจำนงที่จะขอบรรพชาอุปสมบทในพระธรรมวินัยนี้. พระสูตรนี้เน้นย้ำว่าคุณวิเศษทางธรรมมิได้อยู่ที่การปฏิบัติตามภายนอก แต่เป็นเรื่องของการพัฒนาจิตใจภายใน.