ทุกขปัญหาสูตร

ทุกขปัญหาสูตร (สังยุตตนิกาย SN 38.14) เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างท่านพระสารีบุตรกับปริพาชกชื่อชัมพุกขาทกะ ณ หมู่บ้านนาลันทา แคว้นมคธ.

ในพระสูตรนี้ ปริพาชกชัมพุกขาทกะได้เข้าเฝ้าพระสารีบุตรและสนทนากัน ก่อนที่จะสอบถามถึงความหมายของคำว่า "ทุกข์" ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกล่าวถึงว่าหมายถึงอะไร.

พระสารีบุตรได้อธิบายว่า มีทุกข์ ๓ ประการเหล่านี้ คือ:

• ทุกขทุกข์ (Dukkha-dukkhatā): ทุกข์คือความรู้สึกเจ็บปวด หรือทุกข์อันเกิดจากความเจ็บปวดทางกายและใจโดยตรง เป็นสิ่งที่รับรู้ได้ชัดเจน.
• สังขารทุกข์ (Saṅkhāra-dukkhatā): ทุกข์อันเนื่องมาจากสังขารหรือสภาพที่ถูกปรุงแต่ง ทุกสิ่งที่มีปัจจัยปรุงแต่งขึ้นล้วนไม่เที่ยงแท้และต้องเปลี่ยนแปลงไป จึงเป็นทุกข์โดยสภาพ.
• วิปริณามทุกข์ (Vipariṇāma-dukkhatā): ทุกข์อันเกิดจากการแปรปรวน คือความสุขหรือสิ่งที่เรายึดถือว่าเป็นสุข เมื่อมันเปลี่ยนแปลงไป ย่อมก่อให้เกิดความทุกข์.

จากนั้นปริพาชกชัมพุกขาทกะจึงถามต่อไปว่า มีหนทางและปฏิปทา (การปฏิบัติ) สำหรับการเข้าใจทุกข์เหล่านี้โดยสมบูรณ์หรือไม่.

พระสารีบุตรตอบว่า อริยมรรคมีองค์ ๘ ประการนี้แหละคือหนทางและปฏิปทาสำหรับการเข้าใจทุกข์เหล่านี้โดยสมบูรณ์. อริยมรรคมีองค์ ๘ ประกอบด้วย:

• สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)
• สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ)
• สัมมาวาจา (เจรจาชอบ)
• สัมมากัมมันตะ (ทำการงานชอบ)
• สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ)
• สัมมาวายามะ (พยายามชอบ)
• สัมมาสติ (ระลึกชอบ)
• สัมมาสมาธิ (ตั้งใจมั่นชอบ)

ปริพาชกชัมพุกขาทกะกล่าวชื่นชมว่าเป็นหนทางและปฏิปทาที่ประเสริฐสำหรับการเข้าใจทุกข์เหล่านี้โดยสมบูรณ์ และเพียงพอแล้วเพื่อความไม่ประมาท.