อุทธัมภาคิยสูตร

พระสูตรอุทธัมภาคิยสูตร (sn45.180) นี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเกี่ยวกับ สังโยชน์เบื้องสูง ๕ ประการ ซึ่งเป็นเครื่องผูกมัดสัตว์ไว้ในภพ และหนทางในการละสังโยชน์เหล่านั้นอย่างสิ้นเชิง โดยการเจริญ อริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อบรรลุถึงความหลุดพ้นสูงสุด

พระพุทธองค์ทรงชี้แจงว่าสังโยชน์เบื้องสูง ๕ ประการ ได้แก่:

• รูปราคะ: ความพอใจยินดีในรูปภพ ความปรารถนาที่จะเกิดในรูปภูมิ
• อรูปราคะ: ความพอใจยินดีในอรูปภพ ความปรารถนาที่จะเกิดในอรูปภูมิ
• มานะ: ความสำคัญตนเองว่าเป็นนั่นเป็นนี่ เช่น ดีกว่า เสมอกัน หรือด้อยกว่าผู้อื่น
• อุทธัจจะ: ความฟุ้งซ่านแห่งจิตใจ ความไม่สงบแห่งใจ
• อวิชชา: ความไม่รู้แจ้งตามความเป็นจริงในอริยสัจสี่

สังโยชน์เหล่านี้เป็นกิเลสอย่างละเอียดที่ฉุดรั้งสัตว์ไว้ไม่ให้ก้าวข้ามวัฏสงสาร เพื่อการรู้ยิ่ง การกำหนดรู้ การทำที่สุด และการละขาดซึ่งสังโยชน์เบื้องสูงทั้ง ๕ ประการนี้ พระพุทธองค์จึงทรงสอนให้เจริญ อริยมรรคมีองค์ ๘

อริยมรรคมีองค์ ๘ ที่ภิกษุพึงเจริญ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (ทำการงานชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ), สัมมาสติ (ความระลึกชอบ) และสัมมาสมาธิ (ความตั้งมั่นชอบ)