โมคคัลลานสูตรที่ ๑๑

โมคคัลลานสูตรที่ ๑๑ สังยุตตนิกาย (SN 51.31) จากพระไตรปิฎก กล่าวถึงการที่พระมหาโมคคัลลานะมีฤทธิ์มากและมีอานุภาพมาก โดยพระผู้มีพระภาคทรงอธิบายว่า เป็นเพราะท่านได้เจริญและกระทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔.

อิทธิบาท ๔ ประการที่พระโมคคัลลานะได้บำเพ็ญเพียรประกอบด้วย:

1. **ฉันทสมาธิปธานสังขารสมาธิ** หมายถึง อิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิเกิดจากความพอใจ (ฉันทะ) และมีปธานสังขาร (ความเพียรพยายาม). พระโมคคัลลานะตั้งใจว่า ฉันทะของท่านจะไม่ย่อหย่อนเกินไป ไม่ต้องประคองเกินไป ไม่อัดอั้นอยู่ภายใน และไม่ฟุ้งซ่านไปภายนอก.
2. **วิริยสมาธิปธานสังขารสมาธิ** หมายถึง อิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิเกิดจากความเพียร (วิริยะ) และมีปธานสังขาร. ท่านรักษาความเพียรให้พอดี ไม่ย่อหย่อนหรือตึงเครียดเกินไป.
3. **จิตตสมาธิปธานสังขารสมาธิ** หมายถึง อิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิเกิดจากความคิด (จิตตะ) และมีปธานสังขาร. ท่านควบคุมจิตไม่ให้หดหู่หรือฟุ้งซ่าน.
4. **วิมังคาสมาธิปธานสังขารสมาธิ** หมายถึง อิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิเกิดจากการไตร่ตรอง (วิมังสา) และมีปธานสังขาร. ท่านพิจารณาสอบสวนธรรมโดยไม่ประมาท.

ในการเจริญอิทธิบาทแต่ละข้อนั้น พระโมคคัลลานะได้บำเพ็ญโดยการพิจารณาสภาวะทั้งข้างหน้าและข้างหลัง เหมือนกันกับข้างล่างและข้างบน เหมือนกลางวันและกลางคืน ท่านอบรมจิตให้สว่างอยู่ด้วยใจที่เปิดเผย ไม่มีอะไรหุ้มห่อ. ด้วยการเจริญอิทธิบาท ๔ เหล่านี้ พระโมคคัลลานะจึงสามารถแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง เช่น คนเดียวเป็นหลายคน หรือหลายคนเป็นคนเดียว เดินบนน้ำ ดำดิน เหาะเหินไปในอากาศ ลูบคลำพระอาทิตย์พระจันทร์ และใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกได้. นอกจากนี้ ท่านยังบรรลุวิมุตติคือความหลุดพ้นแห่งจิตและปัญญาอันปราศจากอาสวะในปัจจุบัน โดยรู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เพราะสิ้นอาสวะแล้ว.