โมคคัลลานสูตรที่ ๑๑

โมคคัลลานสูตรที่ ๑๑ เริ่มต้นด้วยพระพุทธเจ้าตรัสถามภิกษุทั้งหลายถึงที่มาแห่งอานุภาพอันยิ่งใหญ่ของพระโมคคัลลานะ เหล่าภิกษุได้ถวายพระพรว่าพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย พระพุทธเจ้าจึงทรงอธิบายว่า พระภิกษุโมคคัลลานะมีอานุภาพและฤทธิ์มากเช่นนั้น ก็ด้วยการเจริญและทำให้มากซึ่ง อิทธิบาท ๔ ซึ่งเป็นธรรมที่นำไปสู่ความสำเร็จและฤทธิ์เดช

อิทธิบาท ๔ ที่พระโมคคัลลานะเจริญนั้น ประกอบด้วยหลักสำคัญดังนี้:

• ฉันทะสมาธิปธานสังขาร (ความพอใจเป็นเหตุแห่งสมาธิ)
• วิริยะสมาธิปธานสังขาร (ความเพียรเป็นเหตุแห่งสมาธิ)
• จิตตสมาธิปธานสังขาร (ความคิดเป็นเหตุแห่งสมาธิ)
• วิมังคาสมาธิปธานสังขาร (การไตร่ตรองเป็นเหตุแห่งสมาธิ)

ในการเจริญอิทธิบาทแต่ละข้อนั้น พระโมคคัลลานะจะมีความคิดว่า ‘ธรรมนั้นจะไม่หย่อนหรือตึงเกินไป ไม่หดหู่ภายในหรือฟุ้งซ่านภายนอก’ ท่านเจริญสมาธิโดยน้อมกำหนดหมายในทุกทิศทาง ทั้งข้างหน้าข้างหลัง ข้างล่างข้างบน และกลางวันกลางคืน ด้วยใจที่เปิดกว้างและปราศจากเครื่องห่อหุ้ม ทำให้จิตของท่านเปี่ยมด้วยความรุ่งโรจน์

ด้วยการเจริญและทำให้มากซึ่ง อิทธิบาท ๔ เหล่านี้ ทำให้พระโมคคัลลานะสามารถแสดงฤทธิ์ได้หลายประการ เช่น การเนรมิตกายเดียวให้เป็นหลายกาย หรือเนรมิตหลายกายให้เป็นกายเดียว ไปจนถึงการมีอำนาจเหนือร่างกายได้ถึงพรหมโลก ที่สำคัญที่สุดคือ ท่านได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติอันปราศจากอาสวะ เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งปวง ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันแล้วแลอยู่ อันแสดงถึงการบรรลุอรหัตผลอย่างสมบูรณ์