กาฬุทายีเถราปทาน

กาฬุทายีเถrapadāna เป็นบันทึกประวัติและผลแห่งกรรมในอดีตชาติของพระกาฬุทายีเถระ ผู้เป็นเอตทัคคะในด้านการทำ กุลประสาทะ (ผู้ยังตระกูลให้เลื่อมใส) ในสมัยพุทธกาล โดยท่านได้ตั้งความปรารถนาและบำเพ็ญบุญมาแต่อดีตชาติ จนกระทั่งบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ในที่สุด

ใจความสำคัญของเรื่องราวแบ่งออกเป็นหมวดหมู่หลัก ดังนี้:

• เหตุการณ์ในอดีตชาติ: ในยุคของพระปทุมุตตรพุทธเจ้า ท่านเกิดในตระกูลใหญ่ ณ กรุงหงสาวดี ได้ฟังธรรมและทำสักการะบูชาแด่พระพุทธองค์ พร้อมทั้งตั้งความปรารถนาที่จะเป็นเลิศในการยังตระกูลให้เลื่อมใสเหมือนพระสาวกรูปหนึ่ง พระปทุมุตตรพุทธเจ้าจึงทรงพยากรณ์ว่า ในอนาคตอีกหนึ่งแสนกัป ข้างหน้า ท่านจะได้เกิดในกษัตริย์วงศ์แห่งพระเจ้าโอกกากราช มีนามว่า "พระอุทายี" เป็นสาวกของพระโคดมพุทธเจ้า
• ชาติปัจจุบันและการบรรลุธรรม: ท่านเกิดร่วมวันเดียวกับพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เติบโตมาด้วยกันในกรุงกบิลพัสดุ์ เป็นสหายสนิทผู้มีความสามารถ ต่อมาเมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จโปรดกรุงกบิลพัสดุ์ พระเจ้าสุทโธทนะได้ส่งท่านไปทูลเชิญเสด็จ ท่านได้เดินทางไปเข้าเฝ้า ฟังธรรม จนได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ และได้ทำหน้าที่ทูตสันถวายงานพุทธกิจอย่างแข็งขันในการโน้มน้าวพระญาติวงศ์ให้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา
• ผลแห่งกรรมและเอตทัคคะ: ด้วยคุณความดีที่ท่านได้ชักนำมหาชนและพระญาติให้เกิดความเลื่อมใสศรัทธา พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงทรงยกย่องและแต่งตั้งท่านไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ เป็นเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายในทาง ผู้ยังตระกูลให้เลื่อมใส

คำสอนหลักจากเถราปทานเรื่องนี้สะท้อนถึง ความกตัญญูกตเวทีต่อพระรัตนตรัย และผลานิสงส์ของการตั้งความปรารถนาในสิ่งที่ดีงาม พร้อมทั้งการทำหน้าที่เผยแผ่พระพุทธศาสนาและเกื้อกูลผู้คนให้ตั้งมั่นในกุศลธรรม ซึ่งนำไปสู่ความหลุดพ้นจากกิเลสและบรรลุพระนิพพานในที่สุด