นันทาเถริยาปทาน

นันทาเถริยาปทาน เป็นเรื่องราวประวัติในอดีตชาติและชาติปัจจุบันของพระนางนันทาเถรี ผู้ได้รับการยกย่องจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นเอตทัคระในทางผู้ยินดีในฌาน โดยมีลำดับเหตุการณ์และคำสอนสำคัญสรุปได้ดังนี้

• เหตุในอดีตชาติ: ในสมัยของพระปทุมุตตรพุทธเจ้า พระนางเกิดในตระกูลเศรษฐี ณ เมืองหังสวดี ได้ฟังธรรมและถวายมหาทาน พร้อมทั้งตั้งความปรารถนาจะได้เป็นภิกษุณีผู้เลิศทางผู้ได้ฌาน พระพุทธเจ้าจึงทรงพยากรณ์ว่า ในอนาคตภายภาคหน้า ในกัปป์ที่ 100 ดอกอุกกากะ พระนางจะได้เป็นสาวิกาของพระสมณโคดมพุทธเจ้า พระนางได้ทำความดีและเสวยสุขในเทวดาและมนุษย์อยู่หลายภพหลายชาติ
• ชาติปัจจุบันและการออกบวช: ในสมัยพุทธกาล พระนางเกิดเป็นพระราชธิดาของพระเจ้าสุทโธทนานะ มีพระรูปโฉมงดงามเป็นที่เลื่องลือ แต่เพราะพระเชษฐา (เจ้าชายสิทธัตถะ) และพระอนุชา (พระนันทะ) ออกบวชเป็นพระอรหันต์ พระนางจึงถูกพระมารดาตักเตือนให้เห็นความไม่เที่ยงของสังขาร พระนางจึงตัดสินใจออกบวชเป็นภิกษุณีด้วยความจำยอมตามคำขอของมารดา โดยยังมิได้มุ่งเน้นการปฏิบัติธรรมอย่างจริงจัง
• อุบายธรรมและการบรรลุนิพพาน: พระพุทธเจ้าผู้ทรงพระกรุณา ทรงใช้อุบายเนรมิตหญิงงามผู้หนึ่งขึ้นมา แล้วบันดาลให้ความงามนั้นเสื่อมสลายลงต่อหน้าต่อตา กลายเป็นซากศพที่เน่าเปื่อย มีหนอนไต่อย่างน่าสะพรึงกลัว พระนางนันทาได้เห็นสภาพอันไม่เที่ยงแท้ของร่างกายเช่นนั้น เกิดความสลดสังเวชอย่างยิ่ง
• การบรรลุธรรม: พระพุทธองค์ได้ทรงตรัสพระคาถาเตือนสติให้พิจารณาร่างกายว่าเป็นของไม่สะอาด เป็นรังแห่งโรคและสิ่งปฏิกูล พระนางนันทาเถรีจึงได้เจริญวิปัสสนาตามคำสอนนั้น จนจิตสงบและบรรลุพระอรหัตผล พร้อมทั้งปฏิสัมภิทา 4 และได้รับการแต่งตั้งจากพระพุทธองค์ให้เป็นเอตทัคระในทางผู้ยินดีในฌาน