วิปัสสีพุทธวงศ์

วิปัสสีพุทธวงศ์ เป็นการพรรณนาถึงประวัติและบารมีของ พระวิปัสสีพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นจักษุของโลก ผู้ทรงตรัสรู้และแสดงธรรมจักรให้เป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่สรรพสัตว์ พระองค์ทรงบำเพ็ญเพียรจนตรัสรู้และประกาศสัจธรรมจนมีผู้บรรลุธรรมเป็นจำนวนมหาศาลผ่านการแสดงธรรม 3 วาระหลัก ในยุคนั้น พระโพธิสัตว์ (พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน) ได้เสวยพระชาติเป็น พญานาคราชนามว่า อตุละ ผู้มีฤทธิ์มาก ได้ถวายมหาทานและปูชนียวัตถุแด่พระวิปัสสีพุทธเจ้า พร้อมทั้งได้รับพยากรณ์ว่าจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าพระนามว่า โคตมะ ในอนาคตกาลนับจากกัปนี้ไปอีก 91 กัป

สาระสำคัญของพระสูตรประกอบด้วยข้อมูลประวัติของพระวิปัสสีพุทธเจ้า ดังนี้:

• ข้อมูลส่วนพระองค์: ประสูติในพระนครพันธุมดี พระราชบิดาคือพระเจ้าพันธุมะ พระราชมารดาคือพระนางพันธุมดี ทรงครองฆราวาสวิสัย 8,000 ปี ก่อนออกผนวช ทรงบำเพ็ญทุกรกิริยา 8 เดือน และตรัสรู้ ณ โคนต้นไม้ที่ชื่อว่า ต้นอัสสัตถะ (ต้นแคฝอย)
• การเผยแผ่ธรรม: ทรงมีอัครสาวกคู่บารมีคือ พระขัณฑเถระ และ พระติสสเถระ มีพระอุปัฏฐากคือ พระอโสคะ มีอัครสาวิกาคือ พระจันทาเถรี และ พระจันทมิตตาเถรี
• ลักษณะและพุทธกิจ: พระวรกายสูง 80 ศอก มีพระรัศมีแผ่ออกไปโดยรอบ 7 โยชน์ ทรงดำรงพระชนม์ชีพยาวนานถึง 80,000 ปี ทรงโปรดเวไนยสัตว์ให้หลุดพ้นจากบ่วงแห่งมารและชี้ทางแห่งนิพพาน
• การปรินิพพาน: หลังจากทรงบำเพ็ญพุทธกิจจนครบวาระ พระองค์เสด็จดับขันธปรินิพพาน ณ อารามชื่อว่า สุมิตตาราม โดยมีพระสถูปสูง 7 โยชน์เป็นอนุสรณ์สถาน

เนื้อหาในพุทธวงศ์นี้ย้ำเตือนถึง ความไม่เที่ยงของสังขาร แม้พระพุทธเจ้าผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐและมีฤทธานุภาพมากเพียงใด ก็ยังต้องดับขันธปรินิพพานไปตามกาลเวลา เช่นเดียวกับสรรพสิ่งทั้งปวงที่ย่อมเสื่อมสลายเป็นธรรมดา