กูฏทันตสูตร

กูฏทันตสูตร เป็นพระสูตรลำดับที่ ๕ ในทีฆนิกาย สีลขันธวรรค พระไตรปิฎก. พระสูตรนี้กล่าวถึงเรื่องราวของ กูฏทันตพราหมณ์ ผู้ปกครองหมู่บ้านขาณุมัต ในแคว้นมคธ ซึ่งได้รับพระราชทานจากพระเจ้าพิมพิสาร. กูฏทันตพราหมณ์กำลังเตรียมจะทำพิธีมหายัญที่ยิ่งใหญ่ โดยจะมีการฆ่าสัตว์บูชายัญจำนวนมาก เช่น โคผู้ ลูกโค แพะ และแกะ อย่างละ ๗๐๐ ตัว ซึ่งถูกนำมาผูกไว้ที่หลักบูชายัญ.

เมื่อกูฏทันตพราหมณ์ได้ทราบข่าวว่าพระพุทธเจ้าเสด็จมาประทับที่สวนอัมพลัฏฐิกา ใกล้หมู่บ้านขาณุมัต จึงได้ไปเข้าเฝ้าเพื่อทูลถามถึงวิธีการทำยัญกรรม ๓ ประการ ที่มีองค์ประกอบ ๑๖ ประการ ซึ่งถือว่าเป็นการบูชายัญที่สมบูรณ์. พระพุทธเจ้ามิได้ทรงตำหนิการบูชายัญโดยตรง แต่ทรงเล่าเรื่องในอดีตเกี่ยวกับพระเจ้ามหาวิชิตราช ซึ่งพระองค์เอง (พระพุทธเจ้า) เคยเป็นปุโรหิตผู้ถวายคำแนะนำ.

ในเรื่องเล่านั้น ปุโรหิตได้แนะนำพระเจ้ามหาวิชิตราชว่า การบูชายัญที่แท้จริงไม่ควรเน้นการฆ่าสัตว์หรือใช้ทรัพย์สินอย่างฟุ่มเฟือย แต่ควรเน้นที่การปกครองที่ชอบธรรม การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมให้ประชาชนอยู่ดีกินดี ปราศจากความยากจนและโจรผู้ร้าย เช่น การแจกจ่ายเมล็ดพันธุ์พืช ทุนทรัพย์แก่ผู้ประกอบอาชีพ และมอบค่าจ้างแก่ข้าราชการอย่างเหมาะสม เพื่อให้บ้านเมืองสงบสุข ประชาชนมีความสุข และไม่เบียดเบียนกัน. การบูชายัญของพระเจ้ามหาวิชิตราชจึงเป็นไปโดยปราศจากการฆ่าสัตว์ ใช้เพียงเนยใส น้ำมัน เนยข้น นมส้ม น้ำผึ้ง และน้ำอ้อย และได้รับความเห็นชอบจากประชาชนทุกฝ่าย.

กูฏทันตพราหมณ์ประทับใจในเรื่องเล่านั้น แต่ก็ยังสงสัยว่า มียัญอย่างอื่นที่ใช้ทรัพย์น้อยกว่า มีการตระเตรียมน้อยกว่า แต่มีผลานิสงส์มากกว่าอีกหรือไม่. พระพุทธเจ้าจึงทรงแสดงถึงการบูชายัญที่ประณีตยิ่งขึ้นไปอีก ได้แก่ การให้ทานแก่ผู้มีศีล การรักษาศีล ๕, ศีล ๘, ศีล ๑๐ หรืออุโบสถศีล การบวชเป็นบรรพชิต การเจริญเมตตา และการบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ ซึ่งเป็นยัญที่ประเสริฐสูงสุด เพราะนำไปสู่การสิ้นอาสวะและความหลุดพ้น. เมื่อจบพระธรรมเทศนา กูฏทันตพราหมณ์ก็เกิดปัญญา เห็นแจ้งธรรม และถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ.