อริยสูตร

พระสูตรนี้คือ อริยสูตร (SN51.3) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระไตรปิฎกในหมวดสังยุตตนิกาย มหาวรรค กล่าวถึงคำสอนอันเป็น อริยะ ที่นำไปสู่การพ้นทุกข์

ณ เจดีย์ปาปาละ พระตถาคต (หรือ พระอริยะ) ได้ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อ อิทธิบาท 4 ประการนี้ ได้รับการเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นธรรมอันประเสริฐ เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ และนำผู้ปฏิบัติให้ถึงซึ่ง ความสิ้นทุกข์โดยชอบ โดยสมบูรณ์”

อิทธิบาท 4 ประการที่ว่านี้ประกอบด้วยอะไรบ้าง?

1. ฉันทสมาธิปทานสังขาร: การพัฒนาอิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิอันเกิดจาก ฉันทะ (ความพอใจ) ในการกระทำความดีและปฏิบัติธรรม ควบคู่ไปกับความเพียรพยายามอย่างแรงกล้า

2. วิริยสมาธิปทานสังขาร: การพัฒนาอิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิอันเกิดจาก วิริยะ (ความเพียร) หรือความบากบั่นในการปฏิบัติธรรม ไม่ย่อท้อต่ออุปสรรคใด ๆ พร้อมด้วยความเพียรอย่างต่อเนื่อง

3. จิตตสมาธิปทานสังขาร: การพัฒนาอิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิอันเกิดจาก จิตตะ (ความคิด) ที่ตั้งมั่น แน่วแน่ และใส่ใจในการฝึกฝนตนเอง ควบคู่กับการประคองจิตให้ประกอบด้วยความเพียร

4. วิมังคาสมาธิปทานสังขาร: การพัฒนาอิทธิบาทที่ประกอบด้วยสมาธิอันเกิดจาก วิมังสา (การสอบสวน) การใคร่ครวญ และการใช้ปัญญาพิจารณาธรรมอย่างละเอียดถี่ถ้วน เพื่อเข้าถึงความจริง พร้อมด้วยความเพียรพยายามในการค้นคว้าวิจัยธรรม

พระตถาคตย้ำว่า การที่ภิกษุทั้งหลายได้เจริญและทำให้มากซึ่ง อิทธิบาท 4 ประการนี้อย่างจริงจังและสม่ำเสมอ ย่อมนำไปสู่การเป็น พระอริยะ เป็นผู้ที่หลุดพ้นจากกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวง และบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา คือ ความสิ้นทุกข์ โดยชอบอย่างแท้จริง