อปรอัจฉราสังฆาตวรรค

อปรอัจฉราสังฆาตวรรคเป็นพระสูตรที่เน้นย้ำถึงคุณค่าอันมหาศาลของการปฏิบัติธรรมทางพุทธศาสนา แม้เพียงช่วงเวลาอันสั้นที่สุด นั่นคือ ชั่วลัดนิ้วมือเดียว พระพุทธเจ้าทรงแสดงว่า ภิกษุผู้บำเพ็ญภาวนาหรือเจริญคุณธรรมต่างๆ แม้เพียงชั่วขณะจิตอันน้อยนิดนี้ ก็ย่อมได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ไม่ปราศจากฌาน เป็นผู้ปฏิบัติตามคำสอนของพระศาสดา เป็นผู้ตอบรับโอวาท และเป็นผู้ไม่ฉันบิณฑบาตของชาวชนบทไปโดยเปล่าประโยชน์ และยิ่งกว่านั้น ผู้ที่บำเพ็ญให้มากยิ่งขึ้นไปอีกจะได้รับอานิสงส์มากเพียงไร!

พระสูตรนี้ได้แสดงตัวอย่างของการปฏิบัติธรรมที่ก่อให้เกิดคุณค่าดังกล่าวไว้หลายหมวดหมู่ อาทิ:

• การเจริญสมาธิและพรหมวิหาร: เช่น การพัฒนาปฐมฌานไปจนถึงจตุตถฌาน หรือการเจริญเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขาเจโตวิมุตติ
• สติปัฏฐานสี่: การเจริญสติในการพิจารณากาย เวทนา จิต และธรรม ด้วยความเพียรอย่างแรงกล้า
• สัมมัปปธานสี่: การเพียรพยายามเพื่อละอกุศล และเพื่อยังกุศลให้เกิดขึ้นและดำรงอยู่
• อิทธิบาทสี่: การพัฒนาอิทธิบาทที่เกิดจากฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา
• อินทรีย์ห้าและพละห้า: การเจริญศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา
• โพชฌงค์เจ็ดและมรรคมีองค์แปด: การบำเพ็ญองค์แห่งการตรัสรู้และหนทางอันประเสริฐ
• กสิณและอรูปฌาน: การฝึกมโนภาพแบบกสิณ หรือการเข้าถึงภพแห่งอรูปฌาน เช่น อากาสานัญจายตนะ
• สัญญาและอนุสติ: การเจริญอนิจจสัญญา อสุภสัญญา มรณสัญญา หรือการระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
• การผสมผสานการปฏิบัติ: เช่น การเจริญอินทรีย์หรือพละห้าควบคู่ไปกับฌานหรือพรหมวิหารต่างๆ

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึงพลังและอานุภาพของการฝึกฝนจิตในทุกระดับ ตั้งแต่การเริ่มต้นเล็กๆ น้อยๆ ไปจนถึงการปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง ผู้ที่พยายามแม้เพียง ชั่วลัดนิ้วมือเดียว ก็ย่อมได้รับผลอันดีงาม เป็นผู้ไม่ว่างเปล่าจากการปฏิบัติธรรม และเป็นเครื่องยืนยันว่าการอุทิศตนเพื่อการปฏิบัติย่อมนำมาซึ่งคุณประโยชน์ที่ไม่อาจประมาณได้