อมตวรรค

อมตวรรค (Numbered Discourses 1.616-627) คือหมวดธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงถึงความสำคัญอันยิ่งยวดของ กายคตาสติ (mindfulness of the body) โดยเชื่อมโยงอย่างชัดเจนว่าการปฏิบัติ กายคตาสติ คือหนทางแห่งการเข้าถึง อมตะ หรือความไม่ตาย สภาวะอันพ้นจากทุกข์และความเกิดแก่เจ็บตายทั้งปวง โดยตลอดทั้ง 12 พระสูตรนี้ พระองค์ทรงย้ำความสัมพันธ์แบบ "ถ้าเป็นเช่นนี้ ผลก็จะเป็นเช่นนั้น" อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เห็นว่าสองสิ่งนี้ไม่อาจแยกจากกันได้

พระองค์ทรงตรัสสอนเหล่าภิกษุว่า ผู้ใดไม่เสพคุ้น กายคตาสติ ผู้นั้นก็ไม่เสพคุ้น อมตะ แต่ผู้ใดเสพคุ้น กายคตาสติ ผู้นั้นก็เสพคุ้น อมตะ หลักการนี้ถูกขยายความผ่านการกระทำและสภาวะจิตต่างๆ ที่มีต่อ กายคตาสติ โดยตรง ดังนี้

• ผู้ที่ละเลยหรือไม่ได้ปฏิบัติ กายคตาสติ:
  • ผู้ใดไม่ได้เสพคุ้น, ขาด, พลาด, ประมาท, หรือลืม กายคตาสติ ผู้นั้นก็ย่อมไม่ได้เสพคุ้น, ขาด, พลาด, ประมาท, หรือลืม อมตะ ด้วยเช่นกัน
  • ผู้ใดไม่ได้เจริญ, ไม่ได้พัฒนา, หรือไม่ได้ทำให้มากซึ่ง กายคตาสติ ผู้นั้นก็ย่อมไม่ได้เจริญ, ไม่ได้พัฒนา, หรือไม่ได้ทำ อมตะ ให้มาก
• ผู้ที่กระทำและปฏิบัติ กายคตาสติ:
  • ผู้ใดเสพคุ้น, ไม่ขาด, ไม่พลาด, ไม่ประมาท, หรือไม่ลืม กายคตาสติ ผู้นั้นก็ย่อมเสพคุ้น, ไม่ขาด, ไม่พลาด, ไม่ประมาท, หรือไม่ลืม อมตะ
  • ผู้ใดเจริญ, พัฒนา, หรือทำให้มากซึ่ง กายคตาสติ ผู้นั้นก็ย่อมเจริญ, พัฒนา, หรือทำ อมตะ ให้มาก

ไม่เพียงแค่การกระทำและการเจริญเท่านั้น พระผู้มีพระภาคยังทรงชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการเข้าถึงด้วยปัญญา โดยตรัสว่า ผู้ใดไม่ได้แทงตลอดด้วยปัญญา, ไม่ได้กำหนดรู้โดยรอบ, หรือไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่ง กายคตาสติ ผู้นั้นก็ย่อมไม่ได้แทงตลอด, ไม่ได้กำหนดรู้โดยรอบ, หรือไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่ง อมตะ

ดังนั้น อมตวรรคนี้จึงสรุปได้อย่างชัดเจนว่า การฝึกฝนและเจริญ กายคตาสติ อย่างสม่ำเสมอในทุกแง่มุม ไม่ว่าจะด้วยการเสพคุ้น การไม่ละเลย การพัฒนา หรือการเข้าถึงด้วยปัญญา ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การบรรลุสภาวะแห่ง อมตะ อันเป็นจุดมุ่งหมายสูงสุดในการพ้นทุกข์ของพระพุทธศาสนา ผู้ใดเอาใจใส่ กายคตาสติ ผู้นั้นก็ย่อมเข้าถึง อมตะ อย่างแท้จริง