อาสังสสูตร

อาสังสสูตรกล่าวถึงบุคคล 3 ประเภทที่ปรากฏอยู่ในโลกและในหมู่ภิกษุ คือ บุคคลผู้สิ้นหวัง บุคคลผู้มีความหวัง และบุคคลผู้ไม่มีความหวัง

พระพุทธองค์ทรงอุปมาบุคคล 3 ประเภทในโลกด้วยเรื่องการขึ้นครองราชย์ ดังนี้:

• บุคคลผู้สิ้นหวัง: คือผู้ที่เกิดในตระกูลต่ำ ยากจน อัปลักษณ์ มีชีวิตลำบาก ไม่เป็นที่ปรารถนา เมื่อได้ยินเรื่องการแต่งตั้งกษัตริย์ ก็ไม่เคยคิดหวังว่าตนเองจะได้เป็นกษัตริย์เลย
• บุคคลผู้มีความหวัง: คือพระราชโอรสองค์โตของกษัตริย์ มีสิทธิ์สืบทอดราชบัลลังก์ เมื่อได้ยินเรื่องการแต่งตั้งกษัตริย์ ก็ย่อมคิดหวังว่าตนเองจะได้เป็นกษัตริย์เช่นกัน
• บุคคลผู้ไม่มีความหวัง: คือกษัตริย์ที่ได้รับการอภิเษกแล้ว เมื่อได้ยินเรื่องการแต่งตั้งกษัตริย์ ก็ไม่คิดหวังอีก เพราะความหวังเดิมได้ดับไปแล้ว

จากนั้น พระพุทธองค์ทรงนำหลักการเดียวกันนี้มาอธิบายถึงบุคคล 3 ประเภทในหมู่ภิกษุ ซึ่งเป็นใจความสำคัญของพระสูตรนี้:

• ภิกษุผู้สิ้นหวัง: คือภิกษุที่ทุศีล มีธรรมเลวทราม สกปรก ไม่ใช่สมณะที่แท้จริง เมื่อได้ยินว่าภิกษุอื่นได้บรรลุวิมุตติอันปราศจากอาสวะแล้ว ก็ไม่เคยคิดหวังว่าตนเองจะได้บรรลุเช่นนั้นเลย
• ภิกษุผู้มีความหวัง: คือภิกษุผู้มีศีล มีคุณธรรมดีงาม เมื่อได้ยินว่าภิกษุอื่นได้บรรลุวิมุตติอันปราศจากอาสวะแล้ว ก็ย่อมคิดหวังว่าตนเองจะได้บรรลุเช่นนั้นเช่นกัน
• ภิกษุผู้ไม่มีความหวัง:ะ คือภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว เมื่อได้ยินว่าภิกษุอื่นได้บรรลุวิมุตติอันปราศจากอาสวะแล้ว ก็ไม่คิดหวังอีก เพราะความหวังเดิมได้ดับไปแล้ว

พระสูตรนี้ชี้ให้เห็นว่า การมีความหวังและความเพียรพยายามในทางธรรม เป็นสิ่งสำคัญสำหรับผู้ที่ยังไม่บรรลุ เพื่อก้าวไปสู่การเป็นผู้ไม่มีความหวังอันเกิดจากการบรรลุเป้าหมายสูงสุด คือพระอรหัตผล