อัจจายิกสูตร

อัจจายิกสูตร (AN 3.92) นำเสนอคำสอนอันลึกซึ้งผ่านการเปรียบเทียบหน้าที่เร่งด่วนของชาวนากับหน้าที่เร่งด่วนของภิกษุ เพื่อชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการลงมือปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอและความเข้าใจว่าผลลัพธ์จะเกิดขึ้นเองตามกาลเวลาที่เหมาะสม

พระสูตรเริ่มต้นด้วยการกล่าวถึง หน้าที่เร่งด่วน 3 ประการของชาวนา ได้แก่

• รีบไถพรวนที่นาให้ดี
• รีบหว่านพืชให้ทันฤดู
• รีบชักน้ำเข้าหรือระบายน้ำออกเมื่อถึงเวลา

ชาวนาผู้นั้นไม่มีอานุภาพพิเศษที่จะสั่งว่า "วันนี้จงงอกงาม! พรุ่งนี้จงออกดอก! มะรืนนี้จงสุกงอม!" แต่เมื่อชาวนาได้ทำหน้าที่เหล่านี้อย่างเต็มที่แล้ว พืชผลก็จะ งอกงาม ออกดอก และสุกงอม ไปตามฤดูกาลของมันเอง

ในทำนองเดียวกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสว่า ภิกษุผู้ปฏิบัติก็มีหน้าที่เร่งด่วน 3 ประการ เช่นกัน นั่นคือ การศึกษาและฝึกฝนใน

• อธิศีลสิกขา (การฝึกฝนในศีลอันยิ่ง)
• อธิจิตตสิกขา (การฝึกฝนในจิตอันยิ่ง หรือ สมาธิ)
• อธิปัญญาสิกขา (การฝึกฝนในปัญญาอันยิ่ง)

ภิกษุผู้นั้นไม่มีอานุภาพพิเศษที่จะสั่งว่า "วันนี้จิตจงหลุดพ้นจากกิเลสเพราะไม่ยึดมั่นถือมั่น! พรุ่งนี้! หรือมะรืนนี้!" แต่เมื่อภิกษุได้ตั้งใจฝึกฝนใน ไตรสิกขา เหล่านี้อย่างสม่ำเสมอแล้ว ย่อมจะมีวันหนึ่งที่จิตของเธอจะ หลุดพ้นจากกิเลสเพราะไม่ยึดมั่นถือมั่น ได้เอง

ดังนั้น พระองค์จึงทรงเตือนให้เหล่าภิกษุทั้งหลายตั้งใจฝึกฝนเช่นนี้ว่า: "เราจักมี ความเพียรอันแรงกล้า ในการศึกษาอธิศีล อธิจิต และอธิปัญญา" นี่คือแนวทางที่พวกเธอพึงฝึกฝนและปฏิบัติตาม