มหาอัสสปุรสูตร

มหาอัสสปุรสูตร (มัชฌิมนิกาย MN 39) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ นิคมอัสสปุระ แคว้นอังคะ โดยทรงชี้ให้เห็นว่าผู้คนรู้จักภิกษุในฐานะ "สมณะ" ซึ่งเมื่อถูกถามว่า "ท่านคือใคร" ก็ปฏิญาณตนว่าเป็นสมณะ ดังนั้น ภิกษุจึงควรสมาทานประพฤติธรรมอันเป็นเครื่องทำความเป็นสมณะและพราหมณ์ให้เป็นจริง เพื่อให้การบรรพชาของตนมีผลและเจริญงอกงาม ทั้งยังเป็นประโยชน์แก่ทายกผู้ถวายปัจจัยสี่อีกด้วย

พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำถึงธรรมอันเป็นลำดับขั้นที่ต้องปฏิบัติ โดยเริ่มต้นจากการมีหิริและโอตตัปปะ (ความละอายและเกรงกลัวต่อบาป) จากนั้นจึงฝึกฝนให้มีกายสมาจาร วจีสมาจาร มโนสมาจาร และอาชีวะที่บริสุทธิ์ ไม่ยกตนข่มผู้อื่น และมีการคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหก คือ เมื่อเห็นรูปด้วยตา ได้ยินเสียงด้วยหู ดมกลิ่นด้วยจมูก ลิ้มรสด้วยลิ้น สัมผัสด้วยกาย และรู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจ ก็จะไม่ถือโดยนิมิตและอนุพยัญชนะ เพื่อป้องกันอกุศลธรรมเข้าครอบงำ

ลำดับต่อไปคือการรู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร เพื่อประคองกายให้อยู่ได้ ไม่ใช่เพื่อความสนุกสนานหรือประดับตกแต่ง พร้อมทั้งเพียรประกอบความตื่นอยู่เสมอ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากกิเลสเครื่องกั้นด้วยการเดินจงกรมและการนั่ง และมีสติสัมปชัญญะในการเคลื่อนไหวทุกอิริยาบถ นอกจากนี้ ยังต้องละนิวรณ์ 5 ประการ ได้แก่ ความพอใจในกาม ความพยาบาท ความหดหู่และเซื่องซึม ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ และความลังเลสงสัย ให้หมดสิ้นไป

พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนภิกษุทั้งหลายไม่ให้พึงพอใจกับกิจที่สำเร็จในแต่ละขั้น และไม่ควรคิดว่าได้บรรลุเป้าหมายแห่งความเป็นสมณะแล้ว เพราะยังมีกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปอีก การฝึกฝนเหล่านี้เป็นหนทางนำไปสู่การบรรลุคุณธรรมที่สูงขึ้น อันเป็นเป้าหมายสูงสุดแห่งการบรรพชา.