จูฬอัสสปุรสูตร

จูฬอัสสปุรสูตร (MN 40) เป็นพระสูตรในมัชฌิมนิกายที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ นิคมชื่ออัสสปุระ เพื่ออธิบายความหมายที่แท้จริงของการเป็น "สมณะ" โดยเน้นย้ำว่าการดำรงตนเป็นสมณะนั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับเพียงแค่รูปลักษณ์ภายนอกหรือข้อวัตรปฏิบัติที่แสดงออกเท่านั้น หากแต่ต้องอาศัยการขัดเกลาจิตใจอย่างลึกซึ้ง.

พระพุทธองค์ตรัสว่า ผู้คนรู้จักภิกษุในฐานะ "สมณะ" หรือผู้สงบ แต่การเรียกขานเช่นนั้นจะมีความหมายที่แท้จริงก็ต่อเมื่อภิกษุผู้นั้นละเสียซึ่งมลทินและอกุศลธรรม 12 ประการ ที่เป็นเหตุแห่งทุกข์และการเกิดในอบายภูมิ มลทินเหล่านี้ได้แก่ อภิชฌา (ความโลภ) พยาบาท ความโกรธ ความผูกโกรธ ความลบหลู่ ความตีเสมอ ความริษยา ความตระหนี่ ความโอ้อวด มารยา ความปรารถนาลามก และความเห็นผิด หากยังไม่ละมลทินเหล่านี้ ก็ไม่ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติข้อปฏิบัติอันดียิ่งของสมณะ แม้จะครองผ้ากาสาวพัสตร์ หรือถือวัตรปฏิบัติภายนอกใดๆ ก็ตาม.

เมื่อภิกษุละมลทินเหล่านั้นได้แล้ว ย่อมเห็นตนบริสุทธิ์และหลุดพ้นจากอกุศลธรรม ความปีติปราโมทย์จะเกิดขึ้น นำไปสู่ความสงบทางกาย สุข และจิตตั้งมั่นเป็นสมาธิ. จากนั้นจึงเจริญเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา แผ่ไปยังทิศทั้งปวง อันนำมาซึ่งความสงบภายใน.

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบผู้ที่ละกิเลสได้แล้วว่า เหมือนบุคคลที่เหน็ดเหนื่อยกระหายน้ำได้พบสระบัวที่ใสสะอาดเย็นฉ่ำ ย่อมดับความกระหายและบรรเทาความร้อนรุ่มได้ ไม่ว่าจะเป็นกุลบุตรจากวรรณะใด (กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร) หากได้เข้ามาสู่พระธรรมวินัยนี้ พัฒนาพรหมวิหาร และทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันปราศจากอาสวะแล้ว ย่อมชื่อว่าเป็นสมณะที่แท้จริง เพราะสิ้นอาสวะทั้งปวง การบรรพชาเช่นนี้จึงจะชื่อว่าไม่เป็นหมัน มีผลมาก มีอานิสงส์มาก.