อัตตันตปสูตร

อัตตันตปสูตร ว่าด้วยบุคคล 4 ประเภทในโลก เกี่ยวกับการทรมานตนและการเบียดเบียนผู้อื่น โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกไว้ดังนี้:

• บุคคลผู้ทรมานตน: คือผู้ที่ปฏิบัติสุดโต่งด้วยการทำร้ายร่างกายตนเอง เช่น การเปลือยกาย การอดอาหาร การนอนบนหนาม หรือการทรมานในรูปแบบต่างๆ เพื่อหวังความบริสุทธิ์ แต่เป็นการสร้างความทุกข์ให้ตนเองเปล่า
• บุคคลผู้เบียดเบียนผู้อื่น: คือผู้ที่มีอาชีพสร้างความเดือดร้อนแก่ชีวิตอื่น เช่น นักฆ่าสัตว์ พรานล่าสัตว์ หรืออาชีพที่ต้องเบียดเบียนผู้อื่นเพื่อการดำรงชีวิต
• บุคคลผู้ทรมานทั้งตนเองและผู้อื่น: คือผู้ที่ทำพิธีกรรมที่เบียดเบียนทั้งตนเองและชีวิตอื่น เช่น การทำยัญพิธีขนาดใหญ่ที่ทำให้ตนเองลำบากและสร้างความทุกข์ยากแก่สัตว์และบริวาร
• บุคคลผู้ไม่ทรมานตนเองและไม่เบียดเบียนผู้อื่น: คือพระอริยบุคคลผู้ดำเนินตามทางสายกลาง

ประเภทที่ 4 คือแนวทางที่ถูกต้องตามคำสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งเริ่มจากการออกบวชเพื่อละทิ้งวิถีชีวิตทางโลก เข้าสู่การฝึกฝนตนเองตามลำดับ ดังนี้:

• ศีล: การสำรวมกาย วาจา และใจ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ละเว้นจากบาปอกุศลทั้งปวง
• สติและความสำรวม: การสำรวมอินทรีย์ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) ไม่ปล่อยให้กิเลสครอบงำ
• สมาธิ: การปฏิบัติเพื่อกำจัดนิวรณ์ 5 และเข้าถึงฌาน 4 เพื่อทำจิตให้บริสุทธิ์ควรแก่การงาน
• ปัญญา: การนำจิตที่ตั้งมั่นไปสู่การรู้แจ้งในอริยสัจ 4 และความสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลส

บุคคลประเภทสุดท้ายนี้จึงเป็นผู้ดับเย็นและมีความสุขอย่างแท้จริง เพราะเป็นผู้มีตนอันประเสริฐ ไม่สร้างความทุกข์ให้แก่ตนและผู้อื่น เป็นการบรรลุถึงความหลุดพ้นจากวัฏสงสารอย่างสมบูรณ์ตามหลักธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า