อรัญญสูตร

อรัญญสูตร (อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต) ได้กล่าวถึงคุณสมบัติที่สำคัญของภิกษุผู้ปรารถนาจะปลีกวิเวกไปอยู่ในป่าหรือเสนาสนะอันห่างไกล โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติ 2 ประการ คือสิ่งที่เป็นอุปสรรคและสิ่งที่เป็นเครื่องเกื้อหนุนต่อการบำเพ็ญเพียรในที่สงบ ดังนี้

ภิกษุผู้ไม่ควรไปอยู่ป่า คือผู้ที่ยังมีคุณสมบัติอันเป็นโทษ 4 ประการ ได้แก่:

• มีความคิดที่ประกอบด้วยกาม พยาบาท และความเบียดเบียน
• เป็นคนเขลา ปัญญาอ่อน และไม่รู้เท่าทัน

หากภิกษุยังไม่สามารถละอกุศลวิตกเหล่านี้ และยังขาดปัญญาเครื่องกำจัดความหลง การไปอยู่ในที่วิเวกอาจไม่ส่งผลดีต่อการปฏิบัติธรรม เพราะจิตที่ยังฟุ้งซ่านด้วยกิเลสย่อมเป็นอุปสรรคต่อการวิปัสสนา

ในทางตรงกันข้าม ภิกษุผู้ควรแก่การไปอยู่ป่า คือผู้ที่ประกอบด้วยคุณสมบัติอันเป็นกุศล 4 ประการ ได้แก่:

• มีความคิดที่ประกอบด้วยการออกจากกาม (เนกขัมมะ) ความเมตตา และความไม่เบียดเบียน
• เป็นผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด และมีความรอบรู้

การสั่งสมความคิดที่เป็นกุศลและประกอบด้วยปัญญาเช่นนี้ จะช่วยให้การอยู่ป่าเป็นไปเพื่อความเจริญในธรรมและเพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์อย่างแท้จริง

โดยสรุป พระสูตรนี้สอนให้เห็นว่า การปลีกตัวไปอยู่ในสถานที่สงบวิเวกเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการบรรลุธรรม แต่ความพร้อมภายในจิตใจเป็นปัจจัยหลักที่สำคัญที่สุด ผู้ที่ฝึกฝนจิตให้ละจากความคิดที่เป็นโทษและสร้างความคิดที่เป็นกุศลจนมีปัญญาที่แจ่มแจ้ง จึงจะถือเป็นผู้ที่มีความเหมาะสมและพร้อมสำหรับการบำเพ็ญสมณธรรมในที่อันห่างไกลได้อย่างปลอดภัยและเกิดผลสูงสุด

อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →