กัมมสูตร

เนื้อหาจากกัมมสูตร (อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต) มุ่งเน้นไปที่การจำแนกประเภทบุคคลตามผลแห่งการกระทำ โดยแบ่งเป็นบุคคลสองกลุ่มหลัก คือ คนพาล (ผู้เขลา ไม่มีความสามารถ และไม่เป็นสัปบุรุษ) กับ บัณฑิต (ผู้ฉลาด มีความสามารถ และเป็นสัปบุรุษ) ซึ่งผลลัพธ์ของชีวิตจะขึ้นอยู่กับคุณภาพของกรรมที่ผู้นั้นสร้างขึ้น

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการกำหนดบรรทัดฐานของ "กรรม" ที่ส่งผลต่อสถานะของบุคคล โดยพิจารณาจากองค์ประกอบหลัก 4 ประการ ดังนี้:

• กายทุจริต/สุจริต: การกระทำทางกายที่ก่อให้เกิดโทษหรือคุณ
• วจีทุจริต/สุจริต: การใช้คำพูดที่ก่อให้เกิดโทษหรือคุณ
• มโนทุจริต/สุจริต: ความนึกคิดที่ก่อให้เกิดโทษหรือคุณ
• มิจฉาทิฏฐิ/สัมมาทิฏฐิ: ความเห็นที่ผิดหรือความเห็นที่ถูกต้องตามความเป็นจริง

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบว่า คนพาล ผู้ประกอบด้วยกรรมทั้ง 4 ประการที่เป็นโทษ ย่อมทำตนให้ตกต่ำ เสื่อมเสีย ถูกวิญญูชนติเตียน และสะสมอกุศลกรรมไว้มาก ในขณะที่ บัณฑิต ผู้ประกอบด้วยกรรมทั้ง 4 ประการที่ปราศจากโทษ ย่อมรักษาตนให้สมบูรณ์ ไม่ถูกติเตียนโดยผู้รู้ และเป็นการสะสมบุญกุศลให้งอกงาม

บทสรุปของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า ชีวิตจะ "แตกสลาย" หรือ "สมบูรณ์" ย่อมขึ้นอยู่กับการเลือกกระทำของตนเองเป็นสำคัญ การปรับปรุงพฤติกรรมทางกาย วาจา ใจ และการมีสัมมาทิฏฐิจึงเป็นเส้นทางเดียวที่จะนำไปสู่ความเจริญที่มั่นคงและเป็นที่สรรเสริญของผู้รู้ทั้งหลาย