ฐานสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ฐานสูตร) เป็นคำสอนสำคัญที่พระพุทธองค์ทรงแนะให้พุทธศาสนิกชน ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิต ควรพิจารณาถึงความจริงพื้นฐานของชีวิตเป็นประจำ เพื่อให้เกิดความตระหนักรู้และลดละความประมาทในวัย ในสุขภาพ และในการใช้ชีวิต โดยมีหัวข้อที่ควรพิจารณาเนืองๆ 5 ประการ ดังนี้:

• ความแก่: เรามีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้
• ความเจ็บ: เรามีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บไข้ไปได้
• ความตาย: เรามีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้
• การพลัดพราก: เราจะต้องมีความพลัดพรากจากของรักของชอบใจทั้งสิ้น
• กรรมเป็นของตน: เรามีกรรมเป็นของตน เป็นผู้รับผลของกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด เป็นเผ่าพันธุ์ และมีกรรมเป็นที่พึ่ง

ประโยชน์ของการพิจารณา คือการทำให้ละทิ้งหรือลดละ "ความมัวเมา" (ความหลงผิดในวัย สุขภาพ และชีวิต) อันเป็นเหตุให้บุคคลกระทำความชั่วทางกาย วาจา และใจ เมื่อพิจารณาบ่อยครั้ง พุทธสาวกจะตระหนักว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับตนเพียงคนเดียว แต่เป็นธรรมชาติของสรรพสัตว์ทั้งปวงที่ต้องเวียนว่ายตายเกิด การน้อมรับความจริงนี้จะช่วยให้เกิด "มรรค" หรือหนทางปฏิบัติในการพัฒนาจิตใจ เพื่อละสังโยชน์และอนุสัยกิเลสที่นอนเนื่องในสันดาน

สรุปคือ การหมั่นระลึกถึงสัจธรรมเหล่านี้จะเปลี่ยนใจจากความยึดติดในโลกียวิสัยไปสู่ "เนกขัมมะ" (การออกจากกาม) ทำให้เกิดความเพียรในการปฏิบัติธรรม มุ่งตรงสู่การดับทุกข์ (นิพพาน) โดยไม่หวนกลับไปใช้ชีวิตด้วยความประมาทในกามคุณอีกต่อไป