ทุติยธัมมวิหารีสูตร

ทุติยธัมมวิหารีสูตร (พระสูตรว่าด้วยผู้มีธรรมเป็นเครื่องอยู่) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงอธิบายถึงนิยามที่แท้จริงของคำว่า "ธรรมวิหารี" หรือผู้ที่ชื่อว่าอยู่ด้วยธรรม โดยทรงจำแนกความแตกต่างระหว่างผู้ที่ศึกษาธรรมเพียงเปลือกนอกกับผู้ที่เข้าถึงแก่นแท้ของธรรม เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติแก่ภิกษุ

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบภิกษุผู้ศึกษาธรรมด้วยประเภทต่างๆ ซึ่งยังไม่ถือว่าเป็นธรรมวิหารี หากปราศจากความเข้าใจใน "อรรถ" หรือความหมายอันลึกซึ้ง ดังนี้:

• พหูสูต (ผู้เรียนมาก): ทรงจำพุทธพจน์ได้แม่นยำทุกประการ แต่ไม่เข้าใจความหมายชั้นสูง
• ผู้แสดงธรรมมาก: สอนธรรมแก่ผู้อื่นได้ละเอียดตามที่เรียนมา แต่ไม่เข้าใจความหมายชั้นสูง
• ผู้สาธยายธรรมมาก: ท่องบ่นธรรมได้อย่างชำนาญ แต่ไม่เข้าใจความหมายชั้นสูง
• ผู้ตรึกธรรมมาก: นึกคิดและพิจารณาธรรมด้วยใจตามที่เรียนมา แต่ไม่เข้าใจความหมายชั้นสูง

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ภิกษุที่จะชื่อว่าเป็น ธรรมวิหารี ได้นั้น ไม่ใช่เพียงแค่ผู้ที่ท่องจำหรือพิจารณาหลักการเท่านั้น แต่ต้องเป็นผู้ที่ทรงจำคำสอนของพระพุทธองค์ไว้ได้ และที่สำคัญที่สุดคือ "ต้องเข้าใจความหมายอันลึกซึ้ง (อรรถ)" ของธรรมนั้นๆ ด้วยตนเอง

ในบทสรุปพระพุทธองค์ทรงเมตตาสั่งสอนศิษย์โดยการกระตุ้นให้ภิกษุเห็นความสำคัญของการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน โดยทรงเน้นย้ำว่า เมื่อได้รับคำสอนแล้ว จงไปสู่โคนไม้หรือเรือนว่างเพื่อ "เจริญภาวนา" อย่าประมาท เพื่อที่จะได้ไม่ต้องมาเสียใจในภายหลัง นี่คือหัวใจสำคัญของการดำเนินชีวิตตามคำสอนของพระพุทธองค์อย่างแท้จริง