กถาสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต 5.97) กล่าวถึงหลักปฏิบัติสำหรับภิกษุผู้บำเพ็ญ อานาปานสติ (การมีสติกำหนดลมหายใจ) เพื่อให้บรรลุถึง “ความไม่หวั่นไหว” (อสังกัปปเจตโตวิมุตติ หรือ อรหัตตผล) ได้โดยรวดเร็ว โดยพระพุทธองค์ทรงวางธรรมอันเป็นองค์ประกอบ 5 ประการ เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติ ดังนี้

• มีความกังวลและภาระน้อย: ลดภารกิจทางโลกที่ไม่จำเป็น เพื่อให้มีเวลาและจิตใจที่จดจ่ออยู่กับการปฏิบัติธรรมได้เต็มที่
• มีความมักน้อยและสันโดษ: พอใจในปัจจัยสี่ตามมีตามได้ ไม่แสวงหาเพื่อสะสมเกินความจำเป็น
• มีความเป็นอยู่เรียบง่าย: รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร ไม่ให้เป็นภาระแก่ร่างกายและจิตใจจนเกิดความง่วงงุน
• มีความเพียรในการตื่นอยู่เสมอ: ลดความง่วง ปรารภความเพียรให้จิตใจตื่นตัวและตั้งมั่นอยู่บนหนทางแห่งการปฏิบัติ
• ได้สนทนาธรรมที่ขัดเกลากิเลส: สามารถเข้าถึงการสนทนาในหัวข้อที่ช่วยเปิดใจและส่งเสริมมรรคผล เช่น ความมักน้อย ความสันโดษ ความสงัด ความเพียร ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และการพิจารณาความหลุดพ้นของตนเอง

การปฏิบัติธรรมโดยอาศัยองค์ประกอบทั้ง 5 ประการนี้ เป็นการสร้าง “ฐาน” ที่มั่นคง เพื่อให้จิตมีความสงบและพร้อมต่อการฝึกสติอย่างเต็มที่ ซึ่งจะนำพาผู้ปฏิบัติให้ก้าวข้ามผ่านอุปสรรคทางกายและใจ เข้าสู่สภาวะแห่งความรู้แจ้งและบรรลุถึงความเป็นผู้ไม่หวั่นไหวจากกิเลสทั้งปวงในที่สุด