อวัปปกาสสูตร

อวัปปกาสสูตร (ว่าด้วยผู้ที่ไม่ควรอยู่โดดเดี่ยว) ได้แสดงหลักเกณฑ์สำคัญในการพิจารณาว่าภิกษุรูปใดมีความพร้อมที่จะปลีกตัวไปอยู่จำพรรษาหรือวิเวกตามลำพัง ซึ่งพระพุทธองค์ทรงวางบรรทัดฐานไว้ผ่านคุณสมบัติ 5 ประการที่บ่งบอกถึงความเหมาะสมในการดำรงชีวิตห่างไกลจากหมู่คณะ

ภิกษุที่ ไม่สมควร อยู่โดดเดี่ยว คือผู้ที่มีลักษณะดังต่อไปนี้:

• ไม่สันโดษในปัจจัย 4 ได้แก่ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานเภสัช
• มีความคิดที่มัวเมาในกามคุณ (Sensual thoughts) อยู่เป็นนิจ

การที่ภิกษุยังไม่รู้จักความพอดีในปัจจัยพื้นฐานและยังพัวพันอยู่กับความคิดในทางกาม จะทำให้จิตใจไม่มั่นคงและยากที่จะรักษาธรรมวินัยให้บริสุทธิ์หากปราศจากการดูแลหรือการขัดเกลาจากหมู่คณะ

ในทางกลับกัน ภิกษุที่ สมควร แก่การอยู่โดดเดี่ยวหรือปลีกตัวไปวิเวก จะต้องประกอบด้วยคุณสมบัติ 5 ประการที่ตรงกันข้าม คือ:

• มีความ สันโดษ ยินดีในปัจจัย 4 ตามที่มีตามได้
• มีจิตใจที่โน้มเอียงไปในทาง การออกบวช (Renunciation) หรือการละจากกามคุณอยู่เป็นประจำ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้ คือการเน้นย้ำถึงความสัมพันธ์ระหว่าง "ความสันโดษ" และ "ทิศทางของความคิด" หากภิกษุมีพื้นฐานจิตใจที่ฝึกฝนมาดี มีความมักน้อยสันโดษ และใฝ่ในการละวางกาม ก็ย่อมมีความมั่นคงในศีลสมาธิปัญญาเพียงพอที่จะอยู่ตามลำพังเพื่อบำเพ็ญสมณธรรม แต่หากขาดคุณสมบัติเหล่านี้ การอยู่ลำพังอาจนำไปสู่ความเสื่อมมากกว่าความเจริญ พระสูตรนี้จึงเป็นเสมือนเครื่องตรวจสอบตนเองสำหรับผู้ที่มุ่งหวังจะแสวงหาความวิเวก เพื่อให้การปลีกตัวนั้นเป็นไปเพื่อความหลุดพ้นอย่างแท้จริง

อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →