ทุติยสัทธัมมสัมโมสสูตร

ทุติยสัทธัมมสัมโมสสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงถึงปัจจัยสำคัญ 5 ประการที่ส่งผลต่อการเสื่อมถอยหรือความยั่งยืนของ พระสัทธรรม (คำสอนที่แท้จริง) เพื่อให้พุทธบริษัทเห็นถึงความรับผิดชอบในการรักษาหลักธรรมให้ดำรงอยู่สืบไป

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำว่า การที่คำสอนจะเสื่อมสูญไปนั้น มิใช่เพราะเหตุปัจจัยภายนอก แต่เกิดจากการที่เหล่าภิกษุ (พุทธบริษัท) ละเลยต่อการปฏิบัติ 5 ประการ ดังนี้:

• การเรียนรู้และจดจำ: ไม่ใส่ใจเล่าเรียนพุทธพจน์ (เช่น พระสูตร, ร้อยแก้วร้อยกรอง, ชาดก, และคำอธิบายต่างๆ)
• การเผยแผ่: ไม่นำคำสอนที่ได้ศึกษามาไปบอกกล่าวหรืออธิบายโดยละเอียดแก่ผู้อื่น
• การสืบทอด: ไม่กระตุ้นให้ผู้อื่นสาธยายหรือทำหน้าที่บอกต่อ
• การทบทวน: ไม่หมั่นซักซ้อมหรือจดจำหลักธรรมที่ได้เรียนมาให้ขึ้นใจ
• การใคร่ครวญ: ไม่คิดพิจารณาหรือทำความเข้าใจหลักธรรมนั้นด้วยปัญญาอย่างลึกซึ้ง

พระพุทธองค์ทรงสรุปในทางกลับกันว่า หากพุทธบริษัทปฏิบัติทั้ง 5 ประการนี้อย่างจริงจัง ได้แก่ การเรียนรู้จดจำ การสอนผู้อื่น การส่งเสริมให้คนสวดสาธยาย การทบทวนเนืองๆ และการใช้ปัญญาใคร่ครวญพิจารณา ย่อมเป็นเหตุปัจจัยสำคัญที่ทำให้ พระสัทธรรมดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน

บทเรียนจากพระสูตรนี้จึงเป็นเสมือนเข็มทิศสำหรับชาวพุทธทุกคนว่า ความเสื่อมหรือความเจริญของศาสนานั้นขึ้นอยู่กับความกระตือรือร้นในการศึกษาและรักษาพระธรรมวินัย หากละเลยการศึกษาและปฏิบัติย่อมนำไปสู่ความสูญหาย แต่หากพากเพียรศึกษาและไตร่ตรอง พระธรรมย่อมเป็นสิ่งที่จะคุ้มครองโลกสืบต่อไป