ตติยสัทธัมมสัมโมสสูตร

ตติยสัทธัมมสัมโมสสูตร (ว่าด้วยความเสื่อมและเหตุแห่งความดำรงมั่นแห่งพระสัทธรรม) ได้ระบุถึงปัจจัย 5 ประการที่ทำให้คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสื่อมถอยไป และปัจจัย 5 ประการที่ส่งเสริมให้พระสัทธรรมมีความยั่งยืนและมั่นคง ดังนี้:

• การเรียนรู้ที่ผิดพลาด: การจดจำคำสอนด้วยถ้อยคำและพยัญชนะที่คลาดเคลื่อน ทำให้ตีความหมายผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง
• ความไม่อดทนต่อคำสอน: ภิกษุเป็นผู้สอนยาก ไม่มีสัมมาคารวะต่อการตักเตือน ทำให้ขาดการขัดเกลาตนเอง
• ขาดการถ่ายทอดสืบต่อ: ผู้ที่ทรงจำพระธรรมวินัยและมีความรู้แตกฉาน ไม่เอาใจใส่ในการถ่ายทอดหรือชักชวนให้ผู้อื่นสาธยายพระธรรม เมื่อท่านเหล่านั้นล่วงลับไป องค์ความรู้จึงขาดช่วง
• ความเกียจคร้านและขาดความเพียร: การที่เถระผู้ใหญ่ปล่อยตัวให้ลุ่มหลงในกามคุณและละทิ้งวิเวก ทำให้เป็นแบบอย่างที่ไม่ดีแก่ภิกษุรุ่นหลัง
• ความแตกแยกในหมู่คณะ: เมื่อสงฆ์แตกความสามัคคี มีการด่าทอหรือทอดทิ้งกัน ย่อมทำลายศรัทธาของพุทธศาสนิกชนทั้งผู้ที่เลื่อมใสอยู่แล้วและผู้ที่ยังไม่ได้เลื่อมใส

ในทางตรงกันข้าม พระสูตรได้เน้นย้ำว่า การรักษาพระสัทธรรมให้ดำรงอยู่ได้นาน ต้องอาศัยการแก้ไขปัจจัยทั้ง 5 ด้านข้างต้นให้เป็นไปในทางบวก ได้แก่ การจดจำคำสอนให้ถูกต้องตามอักขระและเนื้อหา, การเป็นผู้ว่าง่ายและอดทนต่อคำสั่งสอน, การสืบทอดวิชาความรู้ด้วยการหมั่นสาธยาย, การมีความเพียรพยายามบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุและไม่ประมาทมัวเมา, และการที่สงฆ์อยู่ร่วมกันด้วยความสามัคคีพร้อมเพรียงกัน ซึ่งจะเป็นรากฐานสำคัญในการสืบทอดพระศาสนาให้ยั่งยืนสืบไป