โจทนาสูตร

โจทนาสูตร (AN 5.167) พระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมว่าด้วยหลักการตักเตือนหรือกล่าวโทษผู้อื่นอย่างถูกต้องตามหลักพุทธวิธี โดยเน้นย้ำว่าผู้ที่จะกล่าวตักเตือนใคร ควรตั้งมั่นอยู่ในธรรม 5 ประการ ได้แก่ 1) พูดถูกกาล 2) พูดด้วยความจริง 3) พูดด้วยถ้อยคำที่อ่อนโยน 4) พูดด้วยเรื่องที่เป็นประโยชน์ และ 5) พูดด้วยจิตเมตตา ไม่ใช่ด้วยความเกลียดชัง

พระสูตรนี้อธิบายกระบวนการจัดการกับการกล่าวโทษไว้ 2 กรณีหลัก ดังนี้:

• กรณีการกล่าวโทษอย่างไม่เหมาะสม: ผู้ที่ถูกกล่าวโทษควรได้รับคำปลอบประโลมให้คลายความกังวล ส่วนผู้กล่าวโทษควรได้รับการตักเตือนให้รู้สึกถึงความผิดพลาด เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดพฤติกรรมกล่าวโทษผู้อื่นด้วยเจตนาที่ไม่บริสุทธิ์
• กรณีการกล่าวโทษอย่างเหมาะสม: ผู้ที่ถูกกล่าวโทษควรได้รับการตักเตือนเพื่อให้รู้ตัวและสำนึกในความผิด ส่วนผู้กล่าวโทษควรได้รับการยกย่องเพื่อเป็นแบบอย่างที่ดีในการตักเตือนด้วยเจตนาที่ถูกต้อง

นอกจากนี้ พระสารีบุตรยังชี้แนะวิธีวางใจสำหรับ "ผู้ถูกกล่าวโทษ" ว่าให้ตั้งมั่นอยู่ในความจริงและความอดทน ไม่ว่าคำกล่าวหาจะเป็นอย่างไร หากรู้ว่าสิ่งนั้นเป็นความจริงก็ให้ยอมรับ หากไม่ใช่ก็ให้ปฏิเสธตามจริง โดยไม่หวั่นไหวไปกับกระแสคำพูดของผู้อื่น

ในตอนท้าย พระพุทธเจ้าทรงสอนแยกแยะว่า คำสอนนี้เหมาะสำหรับผู้ที่มีศรัทธาและมุ่งมั่นในการปฏิบัติธรรมอย่างแท้จริง ส่วนผู้ที่บวชมาเพียงเพื่อเลี้ยงชีพหรือไม่มีความเคารพในพระธรรมวินัยนั้นให้ปล่อยวางไป แต่สำหรับกุลบุตรผู้มีความศรัทธาและมุ่งมั่น พระสารีบุตรพึงหมั่นตักเตือนและสั่งสอนด้วยเมตตา เพื่อประคับประคองเพื่อนบรรพชิตให้หลุดพ้นจากอกุศลธรรมและตั้งมั่นอยู่ในกุศลธรรมอย่างยั่งยืน