นิโรธสูตร

นิโรธสูตร (an5.166) เป็นพระสูตรที่แสดงถึงความสามารถขั้นสูงของผู้ปฏิบัติธรรม และบทเรียนเรื่องความเคารพในหมู่สงฆ์ โดยเริ่มต้นจากพระสารีบุตรเถระกล่าวถึงคุณสมบัติของผู้ที่สมบูรณ์ด้วยศีล สมาธิ และปัญญา ว่าย่อมสามารถเข้าและออกจากสัญญาเวทยิตนิโรธ (การดับสัญญาและเวทนา) ได้ หากยังไม่บรรลุธรรมในปัจจุบันชาติ เมื่อละโลกไปแล้วย่อมไปเกิดในหมู่เทพที่เป็นกายสำเร็จด้วยใจ และในภพภูมินั้นยังสามารถเข้าและออกจากสมาธิขั้นสูงนี้ได้อีกเช่นกัน อย่างไรก็ตาม พระอุทายีกลับโต้แย้งคำกล่าวนี้ถึงสามครั้งทั้งต่อหน้าพระสงฆ์และต่อหน้าพระพุทธองค์ ทำให้พระสารีบุตรต้องยุติการสนทนาลง

พระพุทธองค์ทรงทราบเหตุการณ์ดังกล่าว จึงตรัสตำหนิพระอุทายีว่าขาดความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง และทรงตำหนิพระอานนท์ที่นิ่งเฉยปล่อยให้พระเถระผู้ใหญ่ถูกรบกวน จากนั้นพระองค์จึงทรงยืนยันคำสอนของพระสารีบุตรว่าเป็นความจริงแท้ ทั้งนี้ เพื่อเป็นการสั่งสอนเรื่องความเคารพในหมู่คณะ พระพุทธองค์ได้ตรัสถึงคุณธรรมที่ทำให้พระเถระเป็นที่เคารพรักของหมู่เพื่อนพรหมจารี โดยสรุปได้ 5 ประการ ดังนี้:

• มีศีลสมบูรณ์: สำรวมในพระวินัย มีความประพฤติชอบและเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย
• มีความรู้มาก: ทรงจำและคล่องแคล่วในคำสอนที่เป็นธรรมอันงามทั้งในเบื้องต้น ท่ามกลาง และเบื้องปลาย
• เป็นนักพูดที่ดี: มีวาจาชัดเจน สละสลวย อธิบายธรรมได้ตรงความหมาย
• ได้ฌานสมาบัติ: สามารถเข้าถึงรูปฌานทั้ง 4 ได้โดยง่ายและไม่ยากลำบาก
• บรรลุวิมุตติ: มีความหลุดพ้นจากกิเลสด้วยปัญญาอันยิ่งในปัจจุบันชาติ

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า การเคารพในพระเถระนั้นมิใช่เพราะความแก่ชรา ร่างกายที่ร่วงโรย หรือผมหงอกฟันหัก แต่ต้องอาศัยคุณธรรมทั้ง 5 ประการนี้เป็นเกณฑ์ในการยกย่องและเคารพ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการอยู่ร่วมกันในสังฆมณฑลอย่างสันติและมีปัญญา