นิโรธสูตร

นิโรธสูตร เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยประเด็นเรื่องความสามารถของผู้ที่บรรลุธรรมชั้นสูงในการเข้าและออกจาก สัญญาเวทยิตนิโรธ (การดับสัญญาและเวทนา) โดยพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมว่า ผู้ที่สมบูรณ์ด้วยศีล สมาธิ และปัญญา หากยังไม่บรรลุเป็นพระอรหันต์ในปัจจุบันชาติ ย่อมสามารถไปอุบัติในพรหมโลกที่เป็น กายสำเร็จด้วยใจ และสามารถเข้าสมาบัตินิโรธในภพภูมิเหล่านั้นได้ แต่พระอุทายีกลับคัดค้านและปฏิเสธความเป็นไปได้นี้ถึงสามครั้ง ทั้งในที่ประชุมสงฆ์และต่อหน้าพระพุทธองค์

เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จมาถึง ทรงตัดสินข้อพิพาทนี้โดยยืนยันความถูกต้องตามคำของพระสารีบุตร และทรงตำหนิพระอุทายีว่าเป็นผู้ไม่มีความรู้ความเข้าใจจริง พร้อมทั้งทรงติเตียนพระอานนท์ที่ไม่ช่วยปกป้องพระเถระผู้ใหญ่ขณะถูกรบกวน หลังจากนั้นพระองค์ได้ทรงแสดงธรรมเรื่อง คุณสมบัติของพระเถระที่น่าเคารพเลื่อมใส เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติสำหรับภิกษุทั้งหลาย โดยเน้นย้ำว่าความเป็นผู้ใหญ่ในทางธรรมไม่ได้วัดกันที่อายุหรือความแก่ชรา แต่วัดกันที่ธรรมะ 5 ประการ ดังนี้:

• ศีลสมบัติ: เป็นผู้มีศีลบริบูรณ์ เคารพในสิกขาบท และเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย
• พหูสูต: เป็นผู้ทรงจำคำสอนของพระพุทธองค์ที่งามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด
• ธรรมกถึก: เป็นนักพูดที่ดี มีวาจาชัดเจน สละสลวย เข้าใจง่าย
• ฌานลาภี: สามารถเข้าถึงรูปฌาน 4 ได้โดยง่ายและไม่ยากลำบาก
• วิมุตติ: เป็นผู้บรรลุเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่สิ้นสุดแห่งอาสวะกิเลสด้วยปัญญาอันยิ่งของตนเอง

พระพุทธองค์สรุปว่า หากพระเถระไม่มีคุณธรรม 5 ประการนี้ เพื่อนบรรพชิตย่อมไม่มีเหตุผลอันควรที่จะเคารพกราบไหว้เพียงเพราะสังขารที่ร่วงโรยไปตามวัย แต่หากเพียบพร้อมด้วยคุณธรรมเหล่านี้ ย่อมเป็นที่รักใคร่และควรค่าแก่การยกย่องสรรเสริญของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลายอย่างแท้จริง