ภัททชิสูตร

ภัททชิสูตร (Bhaddaji Sutta) เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างพระอานนท์และพระภัททชิ ณ โฆสิตาราม เมืองโกสัมพี โดยพระอานนท์ได้ตั้งคำถามเพื่อทดสอบความเข้าใจเกี่ยวกับ "สิ่งที่ดีที่สุด" ใน 5 ด้าน ได้แก่ การเห็น การฟัง ความสุข การรับรู้ และสภาวะการดำรงอยู่

ในมุมมองของพระภัททชิ ท่านได้กล่าวถึงสิ่งที่ดีที่สุดโดยอิงจากสภาวะของเทวดาและพรหมโลกตามลำดับชั้นความประณีต ดังนี้:

• การเห็นที่ดีที่สุด: คือการได้เห็นท้าวมหาพรหม ผู้มีอำนาจและเป็นผู้ครอบงำโลก
• การฟังที่ดีที่สุด: คือการได้ยินเสียงของเหล่าพรหมชั้นอาภัสสราผู้ดื่มด่ำในความสุข
• ความสุขที่ดีที่สุด: คือความสุขของเหล่าพรหมชั้นสุภกิณหะผู้มีความอิ่มเอิบใจ
• การรับรู้ที่ดีที่สุด: คือการเข้าถึงอากิญจัญญายตนะ (ความไม่มีอะไรเลย)
• สภาวะการดำรงอยู่ที่ดีที่สุด: คือการเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะ (สภาวะที่ไม่มีสัญญาแต่ก็ไม่ใช่ไม่มีสัญญา)

อย่างไรก็ตาม พระอานนท์ได้ชี้ให้เห็นว่ามุมมองข้างต้นนั้นยังคงติดอยู่ในวัฏสงสารและเป็นเพียงความสุขทางโลกที่ยังมีความเสื่อมไปได้ ท่านจึงได้เสนอคำสอนหลักในทางพุทธศาสนาที่เหนือกว่า โดยเปลี่ยนนิยามของ "สิ่งที่ดีที่สุด" ให้กลายเป็นการบรรลุธรรมและการหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง ดังนี้:

• การเห็นที่ดีที่สุด: คือการเห็นความสิ้นไปแห่งกิเลสโดยฉับพลัน
• การฟังที่ดีที่สุด: คือการได้ยินเสียงในสภาวะที่กิเลสสิ้นไปโดยฉับพลัน
• ความสุขที่ดีที่สุด: คือความสุขจากการดับกิเลสโดยฉับพลัน
• การรับรู้ที่ดีที่สุด: คือการรับรู้ในสภาวะที่กิเลสสิ้นไปโดยฉับพลัน
• สภาวะการดำรงอยู่ที่ดีที่สุด: คือสภาวะแห่งการสิ้นไปของกิเลสโดยฉับพลัน

สรุปได้ว่าพระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างความสุขในภพภูมิที่ยังต้องเวียนว่ายตายเกิด กับความสุขจากการบรรลุธรรม (นิพพาน) ซึ่งถือเป็นสภาวะที่ประเสริฐและสูงสุดอย่างแท้จริง เพราะเป็นสภาวะที่กิเลสทุกประการถูกขจัดไปสิ้นเชิงแล้ว