ภัททชิสูตร

ภัททชิสูตร (AN 5.170) เป็นการสนทนาธรรมระหว่างพระอานนท์และพระภัททชิ ณ โฆสิตาราม เมืองโกสัมพี โดยพระอานนท์ได้ตั้งคำถามเกี่ยวกับ “ที่สุด” หรือ “ความเป็นเลิศ” ของรูป เสียง ความสุข ความหมายรู้ และสถานะของการดำรงอยู่ ซึ่งพระภัททชิได้ตอบโดยอิงตามทัศนะของปุถุชนและโลกียวิสัย ดังนี้:

• รูปที่เป็นเลิศ: การได้เห็นพระพรหมผู้มีอำนาจและเป็นผู้พิชิต
• เสียงที่เป็นเลิศ: เสียงของเหล่าเทพชั้นอาภัสสราที่เปล่งอุทานด้วยความสุข
• ความสุขที่เป็นเลิศ: ความสุขของเหล่าเทพชั้นสุภกิณหาผู้มีความอิ่มเอิบ
• ความหมายรู้ที่เป็นเลิศ: การเกิดในอากิญจัญญายตนภูมิ (ดวงอาศัยความไม่มีอะไร)
• สถานะที่เป็นเลิศ: การเกิดในเนวสัญญานาสัญญายตนภูมิ (ภพที่มีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่)

หลังจากได้ฟังคำตอบแล้ว พระอานนท์ได้ชี้ให้เห็นว่ามุมมองดังกล่าวเป็นเพียงความเชื่อตามปกติทั่วไป จึงได้แสดงธรรมเพื่อปรับมุมมองใหม่ให้มุ่งเน้นไปสู่โลกุตตรธรรม โดยสรุปว่าความเป็นเลิศที่แท้จริงนั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับภพภูมิหรือการเสวยสุขในเทวโลก แต่ขึ้นอยู่กับการสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลส

พระอานนท์ได้เน้นย้ำคำสอนหลักว่า รูป เสียง ความสุข ความหมายรู้ และสถานะอันเป็นเลิศที่แท้จริงนั้น คือสภาวะที่เกิดขึ้นเมื่อกิเลสทั้งปวงได้สิ้นไปโดยฉับพลัน ซึ่งนับเป็นความสุขและความเป็นเลิศที่เหนือกว่าการเวียนว่ายอยู่ในภพภูมิใดๆ เพราะเป็นการหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงอย่างถาวรและเป็นจุดหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา