อัพโภกาสิกสูตร

อัพโภกาสิกสูตร (An 5.185) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมว่าด้วยเรื่องของภิกษุผู้ถือปฏิบัติธรรมในลักษณะ "ผู้อยู่กลางแจ้ง" (อัพโภกาสิก) ซึ่งถือเป็นหนึ่งในธุดงควัตรที่มุ่งเน้นการขัดเกลากิเลสและการฝึกฝนตนเองให้มีความมักน้อยสันโดษ เพื่อความเป็นอยู่ที่ไม่ยึดติดและเกื้อกูลต่อการเจริญสมาธิภาวนา

ในพระสูตรนี้ พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงประเภทของภิกษุที่ถือปฏิบัติธุดงค์ในลักษณะต่างๆ ซึ่งเน้นการละเว้นความสะดวกสบายทางกาย เพื่อเพิ่มพูนความเพียรและความสงบทางจิตใจ โดยประกอบด้วยหัวข้อหลัก 5 ประการ ดังนี้:

• ผู้อยู่กลางแจ้งเป็นวัตร: คือการงดเว้นจากการใช้ที่มุงบังหรืออาคารบ้านเรือน ใช้พื้นที่โล่งแจ้งเป็นที่พักอาศัยเพื่อความไม่ประมาท
• ผู้อยู่ป่าเป็นวัตร: การปลีกตัวออกจากความวุ่นวายของสังคมเมืองเพื่อความสงบวิเวก
• ผู้อยู่โคนไม้เป็นวัตร: การอาศัยความร่มเย็นและธรรมชาติของต้นไม้เป็นที่พำนัก
• ผู้อยู่ป่าช้าเป็นวัตร: การพิจารณาความตายและอสุภะเพื่อลดความกำหนัดในร่างกายและเตือนตนให้เห็นสัจธรรม
• ผู้อยู่ในเสนาสนะที่จัดไว้ให้เป็นวัตร: คือการยินดีในที่พักอาศัยที่ได้รับจัดสรรให้ตามมีตามเกิด

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง "สัมมาปฏิบัติ" ที่ภิกษุพึงนำมาใช้เพื่อเป็นอุบายในการขจัดกิเลสและเครื่องกังวลใจ การถือปฏิบัติในลักษณะเช่นนี้มิใช่เพียงเพื่อความทรมานตน แต่เป็นไปเพื่อการฝึกฝนจิตให้หลุดพ้นจากความยึดมั่นถือมั่นในที่อยู่อาศัยและสิ่งอำนวยความสะดวก เพื่อมุ่งหน้าสู่ความวิมุตติหลุดพ้นตามแนวทางแห่งอริยมรรค โดยให้ความสำคัญกับการมีชีวิตที่เรียบง่าย เพื่อให้กายและใจพร้อมสำหรับการเจริญวิปัสสนากรรมฐานอย่างเต็มที่