โสณสูตร

โสณสูตร (AN 5.191) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเปรียบเทียบระหว่างพฤติกรรมของพราหมณ์ในสมัยโบราณกับสุนัขในยุคปัจจุบัน เพื่อชี้ให้เห็นถึงความเสื่อมทรามทางจริยธรรมของพราหมณ์ในสมัยพุทธกาลที่ละทิ้งจารีตอันดีงามของบรรพบุรุษตนเองไปเสียสิ้น จนกลายเป็นว่าพฤติกรรมที่เคยเป็นแบบอย่างของพราหมณ์ผู้ทรงศีล กลับไปปรากฏอยู่แต่ในสัญชาตญาณของสุนัขแทน

พระพุทธองค์ทรงยกตัวอย่างประเพณีโบราณ 5 ประการที่พราหมณ์เคยยึดถือ แต่ในปัจจุบันกลับหาไม่ได้ในหมู่พราหมณ์ แต่ยังคงพบเห็นได้ในพฤติกรรมของสุนัข ดังนี้:

• การเลือกคู่ครอง: พราหมณ์ในอดีตสมสู่เฉพาะกับหญิงพราหมณ์ด้วยกัน แต่พราหมณ์ปัจจุบันสมสู่ข้ามวรรณะ ต่างจากสุนัขที่ยังคงสมสู่เฉพาะในพวกเดียวกันเท่านั้น
• ช่วงเวลาการสมสู่: พราหมณ์ในอดีตสมสู่เฉพาะช่วงที่เหมาะสมต่อการตั้งครรภ์ แต่พราหมณ์ปัจจุบันสมสู่ตามความพอใจ ซึ่งต่างจากสุนัขที่ทำตามธรรมชาติเฉพาะช่วงผสมพันธุ์
• การซื้อขายคู่ครอง: พราหมณ์ในอดีตไม่มีการซื้อขายภรรยา แต่ครองคู่ด้วยความรักและเพื่อสืบวงศ์ตระกูล ในขณะที่พราหมณ์ปัจจุบันกลับมีค่านิยมซื้อขายหญิง ส่วนสุนัขนั้นครองคู่ด้วยความพึงพอใจตามธรรมชาติโดยไม่มีการซื้อขาย
• การสะสมทรัพย์สิน: พราหมณ์ในอดีตไม่สะสมเงินทองหรือธัญพืช แต่พราหมณ์ในปัจจุบันกลับมัวเมาในการสะสมทรัพย์สมบัติ ผิดกับสุนัขที่ไม่รู้จักการกักตุนทรัพย์สิน
• การแสวงหาอาหาร: พราหมณ์ในอดีตแสวงหาอาหารเพียงเพื่อประทังชีวิตตามเวลา แต่พราหมณ์ปัจจุบันกลับกินจนอิ่มหนำและสะสมอาหารไว้ ซึ่งต่างจากสุนัขที่ออกหาอาหารเพียงเพื่อมื้อเช้าและเย็นตามความจำเป็นเท่านั้น

บทสรุปของพระสูตรนี้แสดงให้เห็นถึง ความเสื่อมถอยของกิเลส ที่พราหมณ์ผู้ยกตนว่าประเสริฐกลับมีพฤติกรรมที่ห่างไกลจากความสำรวมยิ่งกว่าสัตว์เดรัจฉาน สะท้อนให้เห็นถึงการขาดสติและการละทิ้งจริยธรรมที่เคยมีมา เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจให้นักปฏิบัติหันกลับมาทบทวนตนเองไม่ให้ตกต่ำลงไปกว่าเดิม