พหุภาณีสูตร

พหุภาณีสูตร (AN 5.214) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยโทษของการพูดมากและอานิสงส์ของการพูดอย่างมีสติ โดยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงแสดงธรรมเพื่อเตือนสติพุทธบริษัทให้ตระหนักถึงความสำคัญของการสำรวมวาจา ซึ่งถือเป็นองค์ประกอบสำคัญในการดำเนินชีวิตและการสั่งสมกุศลเพื่อนำไปสู่สุคติภูมิ

พระองค์ได้ทรงจำแนกโทษและอานิสงส์ออกเป็น 2 ประเด็นหลัก ดังนี้:

• โทษของผู้ที่พูดมากเกินไป (5 ประการ): การพูดโดยปราศจากการยั้งคิดมักนำไปสู่วาจาทุจริต 4 ประการ ได้แก่ พูดเท็จ, พูดส่อเสียด, พูดคำหยาบ และ พูดเพ้อเจ้อ ผลจากการกระทำทางวาจาที่ไม่สุจริตนี้ย่อมส่งผลให้ผู้นั้นต้องไปสู่ทุคติภูมิ อบายภูมิ หรือนรกหลังจากการแตกดับของร่างกาย
• อานิสงส์ของผู้ที่พูดอย่างมีสติ (5 ประการ): ในทางตรงกันข้าม ผู้ที่ฝึกตนให้เป็นคนพูดน้อยและพูดด้วยความพินิจพิจารณา ย่อมละเว้นจากการพูดเท็จ ส่อเสียด คำหยาบ และเพ้อเจ้อได้โดยง่าย การรักษาความบริสุทธิ์ทางวาจาเช่นนี้เปรียบเสมือนการสร้างบุญกุศลที่จะส่งผลให้ผู้นั้นเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์หลังจากละจากโลกนี้ไปแล้ว

สรุปใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำว่า "วาจา" คือเครื่องบ่งชี้ถึงความละเอียดรอบคอบในจิตใจ หากบุคคลรู้จักประมาณในการพูดและมีสติกำกับทุกถ้อยคำ ย่อมเป็นการป้องกันตนเองจากอกุศลกรรมอันเกิดจากปาก และเป็นการวางรากฐานชีวิตที่ดีงามไว้สำหรับภพภูมิเบื้องหน้า การฝึกฝนตนให้เป็นผู้ที่พูดแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์และถูกกาลเทศะ จึงถือเป็นมงคลและเป็นทางแห่งความเจริญทั้งในปัจจุบันและอนาคต