ตติยอวัณณารหสูตร

ตติยอวัณณารหสูตร เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยหลักเกณฑ์ในการประเมินบุคคลและการดำเนินชีวิตของภิกษุผู้เป็นเจ้าอาวาสหรือผู้ปกครองสงฆ์ ซึ่งพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบผลของการกระทำที่ส่งผลต่อภพภูมิเสมือนการถูกนำตัวไปส่งยังสถานที่นั้นๆ โดยแบ่งออกเป็น 2 ด้านหลัก คือผู้ที่ควรถูกตำหนิและผู้ที่ควรได้รับการสรรเสริญ

หลักธรรมในพระสูตรนี้เน้นย้ำถึง ความรอบคอบ ในการพิจารณาบุคคลและการปฏิบัติตนต่อส่วนรวม โดยมีหัวข้อหลักที่ภิกษุผู้เป็นเจ้าอาวาสควรตระหนักดังนี้:

• การใช้ปัญญาพิจารณา: ผู้ที่มีความประมาท ไม่ตรวจสอบหรือไตร่ตรองให้ถี่ถ้วนก่อนจะยกย่องหรือตำหนิใคร ย่อมนำมาซึ่งโทษ แต่ผู้ที่ใช้ปัญญาตรวจสอบอย่างละเอียดก่อนจะตำหนิผู้ที่ควรตำหนิ หรือสรรเสริญผู้ที่ควรสรรเสริญ ย่อมเป็นเหตุแห่งความเจริญ
• ความไม่ตระหนี่: ความตระหนี่ใน 3 ประการ ได้แก่ 1) อาวาส (ที่อยู่อาศัย) 2) ตระกูล (โยมอุปัฏฐาก) และ 3) ลาภ (ปัจจัยสี่) ถือเป็นกิเลสเครื่องกั้นความดีงาม หากภิกษุมีความหวงแหนเกินพอดี ย่อมเป็นเหตุให้ตกต่ำ

สรุปคือ ภิกษุที่ขาด ความยุติธรรม ในการประเมินคนและมีความ ตระหนี่ถี่เหนียว ย่อมนำพาตนเองไปสู่ทางแห่งความเสื่อม เปรียบเสมือนผู้ที่ถูกส่งไปยังนรก แต่ในทางกลับกัน ภิกษุผู้มี ความเที่ยงธรรม รู้จักวิจารณ์และยกย่องคนตามความเป็นจริงด้วยปัญญา และมีความ เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ไม่ยึดติดในที่อยู่อาศัยหรือลาภสักการะ ย่อมเปรียบเสมือนผู้ที่ถูกส่งไปยังสวรรค์ ซึ่งเป็นเครื่องชี้วัดสำคัญของความเป็นผู้ปกครองที่ดีตามหลักพระพุทธศาสนา