นิสสยสูตร

นิสสยสูตร (Nissaya Sutta) ในอังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต เป็นพระธรรมเทศนาที่พระพุทธองค์ทรงวางหลักเกณฑ์สำคัญเกี่ยวกับคุณสมบัติของพระภิกษุผู้ที่จะสามารถทำหน้าที่เป็น "อุปัชฌาย์" หรือผู้ให้ "นิสสัย" (การให้การดูแลและพำนัก) แก่ภิกษุรูปอื่นได้ ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญในการสืบทอดและธำรงไว้ซึ่งความบริสุทธิ์ของคณะสงฆ์

พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่า ภิกษุที่จะให้ผู้อื่นมาพึ่งพาอาศัยหรือให้การอุปสมบทนั้น จะต้องเป็นผู้ที่เพียบพร้อมด้วย "อเสขธรรม 5 ประการ" หรือคุณสมบัติของผู้ที่ฝึกฝนตนเองจนถึงระดับสูงสุดแล้ว ซึ่งประกอบด้วย:

• สีลขันธ์: มีศีลอันสมบูรณ์ บริสุทธิ์ ปราศจากมลทิน
• สมาธิขันธ์: มีจิตตั้งมั่นเป็นสมาธิอันเป็นบาทฐานของปัญญา
• ปัญญาขันธ์: มีความรู้ความเข้าใจในสัจธรรมอย่างชัดเจน
• วิมุตติ: มีความหลุดพ้นจากอาสวะกิเลสทั้งปวง
• วิมุตติญาณทัสสนะ: มีความรู้ความเห็นแจ้งในความหลุดพ้นของตน

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า "ผู้ที่จะเป็นครูบาอาจารย์หรือผู้นำทางจิตวิญญาณได้นั้น" จะต้องเป็นผู้ที่พัฒนาตนเองจนถึงระดับ "อเสขบุคคล" (ผู้ไม่ต้องศึกษาอีก) หรืออย่างน้อยที่สุดต้องเป็นผู้ที่ดำเนินตามวิถีแห่งอริยมรรคอย่างเคร่งครัด การให้อุปสมบทหรือการรับศิษย์ไว้ในปกครองไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของพิธีกรรม แต่เป็นความรับผิดชอบที่ผู้ให้ต้องมี "ภาวะความเป็นผู้ใหญ่ทางธรรม" เพื่อเป็นแบบอย่างและเป็นที่พึ่งที่แท้จริงให้แก่ผู้อื่นได้ การมีคุณสมบัติครบ 5 ประการนี้จึงเป็นเกณฑ์ตัดสินสำคัญที่จะช่วยรักษาความมั่นคงและความเป็นปึกแผ่นของพระพุทธศาสนาให้ยั่งยืนสืบไป