ตติยอาชานียสูตร

ตติยอาชานียสูตร (ว่าด้วยม้าอาชาไนยตัวประเสริฐ) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติของม้าอาชาไนยชั้นเลิศกับภิกษุผู้ปฏิบัติธรรม โดยชี้ให้เห็นว่าผู้ที่ฝึกฝนตนเองจนมีคุณสมบัติครบถ้วน ย่อมเป็นบุคคลที่ควรค่าแก่การเคารพบูชาและเป็นเนื้อนาบุญอันยิ่งใหญ่ของโลก

ในการเปรียบเทียบนั้น พระพุทธองค์ทรงระบุถึงปัจจัย 6 ประการที่ทำให้ม้าอาชาไนยคู่ควรแก่พระราชา และทรงนำมาเปรียบเทียบกับคุณสมบัติของภิกษุ ดังนี้:

• คุณสมบัติของม้าอาชาไนย: คือการมีความอดทนต่อสิ่งเร้าทางประสาทสัมผัสทั้ง 5 ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัสทางกาย รวมไปถึงการมีความรวดเร็วว่องไวในการปฏิบัติหน้าที่
• คุณสมบัติของภิกษุผู้ประเสริฐ: คือการมีความอดทนต่อสิ่งเร้าทั้ง 6 ประการ ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสทางกาย และธรรมารมณ์ (ความคิดหรือสิ่งที่เกิดขึ้นในใจ)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึงความอดทน (ขันติ) และการสำรวมอินทรีย์ เมื่อภิกษุสามารถเผชิญกับโลกธรรมและสิ่งเร้าต่างๆ ผ่านทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ได้โดยไม่หวั่นไหวหรือปล่อยให้กิเลสครอบงำ ย่อมถือว่าเป็นผู้ที่ฝึกฝนตนมาดีแล้ว ภิกษุผู้นั้นจึงจัดว่าเป็นผู้ที่ควรแก่ของคำนับ ควรแก่การต้อนรับ ควรแก่ทักษิณาทาน ควรแก่การทำอัญชลีกรรม และเป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก เปรียบเสมือนม้าอาชาไนยที่ผ่านการฝึกฝนจนคู่ควรแก่การรับใช้พระราชาผู้ยิ่งใหญ่