อนุตัปปิยสูตร

อนุตัปปิยสูตร (สูตรว่าด้วยผู้ที่ปราศจากความเดือดร้อน) เป็นพระสูตรที่พระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อชี้ให้เห็นถึงวิถีชีวิตที่แตกต่างกันสองรูปแบบ ซึ่งส่งผลต่อสภาวะจิตใจในวาระสุดท้ายของชีวิต โดยเปรียบเปรยว่า "ผู้ใดปูที่นอนไว้อย่างไร ผู้นั้นย่อมต้องนอนลงบนที่นอนนั้น" อันหมายถึงผลกรรมและการใช้ชีวิตที่สั่งสมมาจะส่งผลต่อความรู้สึกในขณะตาย

พระสูตรได้แบ่งภิกษุออกเป็น 2 ประเภท ผ่านการพิจารณาว่าบุคคลนั้นยินดีใน "ความพัวพันทางโลก" หรือ "ความสงบระงับ" ดังนี้:

• ผู้ที่ยังมีความเดือดร้อน (ผู้ยินดีในอุปธิ): คือภิกษุที่ยังมัวเมาและเพลิดเพลินใน 6 สิ่ง ได้แก่ การงาน, การพูดคุย, การนอนหลับ, การคลุกคลีด้วยหมู่คณะ, การใกล้ชิดคฤหัสถ์ และความเนิ่นช้า (ปปัญจธรรม) ผู้ที่ปล่อยใจให้ยึดติดในสิ่งเหล่านี้ ย่อมถือว่ายังละอัตภาพหรือความยึดมั่นในตัวตนไม่ได้ ส่งผลให้ต้องตายไปพร้อมกับความเศร้าโศกและเดือดร้อน
• ผู้ที่ไม่มีความเดือดร้อน (ผู้ยินดีในนิพพาน): คือภิกษุผู้ไม่ยินดี ไม่หมกมุ่น และไม่เพลิดเพลินใน 6 สิ่งดังกล่าวข้างต้น ท่านผู้นี้ถือว่าได้สละความพัวพันทางโลกแล้ว และมุ่งมั่นในการดับทุกข์อย่างถูกต้อง ผู้ที่ใช้ชีวิตเช่นนี้ย่อมสามารถตายไปอย่างผู้ปราศจากความเสียดายและไม่ต้องมีความเดือดร้อนใจ

บทสรุปของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงสัจธรรมที่ว่า ผู้ที่ยังพัวพันและเพลิดเพลินใน "ความเนิ่นช้า" ย่อมไม่สามารถบรรลุถึงนิพพานซึ่งเป็นธรรมอันเป็นเกษมจากโยคะได้ ในทางกลับกัน ผู้ที่ละทิ้งความพัวพันทางโลกและยินดีใน "ภาวะแห่งความไม่เนิ่นช้า" (คือการฝึกจิตให้สงบและปล่อยวางจากสิ่งปรุงแต่ง) ย่อมสามารถเข้าถึงความหลุดพ้นและเป็นผู้ที่ดับทุกข์ได้โดยแท้จริง