ปฐมอภัพพัฏฐานสูตร

ปฐมอภัพพัฏฐานสูตร (อภัพพัฏฐานสูตรที่ 1) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วย "อภัพพัฏฐาน" หรือสภาวะที่บุคคลผู้มีทิฐิอันถูกต้อง (สัมมาทิฐิ) หรือผู้บรรลุเป็นพระโสดาบันแล้วไม่สามารถกระทำได้ ซึ่งถือเป็นเครื่องหมายบ่งชี้ถึงความมั่นคงในธรรมปฏิบัติของอริยบุคคล

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้ได้จำแนกสิ่งที่บุคคลผู้เป็นอริยบุคคล (ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฐิ) ไม่สามารถทำได้ 6 ประการ ดังนี้

• ความเคารพในพระรัตนตรัย: ไม่สามารถประพฤติตนด้วยความไม่เคารพยำเกรงต่อ พระศาสดา (พระพุทธเจ้า), พระธรรม, พระสงฆ์ และ สิกขาบท (ข้อปฏิบัติ)
• ความหนักแน่นในเหตุผล: ไม่สามารถตั้งความเชื่อหรือถือเอาเหตุปัจจัยที่ไม่น่าเชื่อถือมาเป็นหลักยึดเหนี่ยว
• จำกัดภพชาติ: ไม่สามารถสร้างภพชาติที่แปดได้อีก (นัยคืออริยบุคคลระดับพระโสดาบันจะเวียนว่ายตายเกิดในสุคติภพอย่างมากไม่เกิน 7 ชาติ)

คำสอนหลักของพระสูตรนี้มุ่งเน้นให้เห็นถึง "สภาวะธรรมดา" ของผู้ที่เข้าถึงกระแสแห่งพระนิพพาน เมื่อบุคคลเกิดปัญญาเห็นแจ้งในอริยสัจธรรมแล้ว ย่อมมีใจที่น้อมไปในความเคารพในพระรัตนตรัยอย่างยิ่ง และมีความมั่นคงในหลักธรรมวินัย ไม่หวั่นไหวไปกับความเชื่อที่งมงายไร้เหตุผล นอกจากนี้ยังเป็นการยืนยันถึงความสำเร็จในการปฏิบัติว่า เมื่อถึงจุดหนึ่งแล้ว การเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏย่อมมีขีดจำกัดชัดเจน เป็นการตอกย้ำถึง ความไม่ประมาท และ เป้าหมายสูงสุด ในการพ้นทุกข์ของชาวพุทธ