ทุติยอนุสยสูตร

ทุติยอนุสยสูตร (อานุสยสูตรที่ 2) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อชี้ให้เห็นถึงเป้าหมายสูงสุดของการประพฤติพรหมจรรย์ นั่นคือการละและกำจัด อนุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในสันดาน) ให้หมดสิ้นไป เพื่อให้ภิกษุเหล่านั้นดำเนินตามมรรคาแห่งความหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

พระองค์ทรงระบุว่า อนุสัย 7 ประการ ที่นักปฏิบัติพึงละทิ้งและตัดรากถอนโคน ได้แก่:

• กามราคานุสัย: ความยินดีติดใจในกามคุณ
• ปฏิฆานุสัย: ความหงุดหงิด ขัดเคืองใจ
• ทิฏฐานุสัย: ความยึดมั่นในความเห็นผิด
• วิกิจฉานุสัย: ความลังเลสงสัยในหนทางปฏิบัติ
• มานานุสัย: ความถือตัวหรือความสำคัญตน
• ภวราคานุสัย: ความกำหนัดยินดีในภพหรือความอยากมีอยากเป็น
• อวิชชานุสัย: ความไม่รู้ตามความเป็นจริง

การประพฤติพรหมจรรย์ที่สมบูรณ์ คือการปฏิบัติเพื่อถอนอนุสัยเหล่านี้ให้ขาดสะบั้นเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดยอดจนไม่สามารถงอกงามขึ้นมาได้อีก การทำลายกิเลสเหล่านี้เปรียบเสมือนการตัดรากถอนโคน ทำให้อุปาทานและเหตุปัจจัยที่จะนำไปสู่การเกิดในอนาคตหมดสิ้นไป เมื่อภิกษุสามารถละอนุสัยเหล่านี้ได้เด็ดขาด จะได้ชื่อว่าเป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว สลัดสังโยชน์ทิ้งได้สิ้น และด้วยการทำความเข้าใจใน มานะ (ความถือตัว) อย่างถูกต้องตามความเป็นจริง ย่อมทำให้ภิกษุผู้นั้นถึงพร้อมซึ่งการสิ้นสุดแห่งทุกข์ทั้งปวงในที่สุด