สมาธิปริกขารสูตร

ในสมาธิปริกขารสูตร (AN 7.45) พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงธรรมว่าด้วย “สมาธิปริกขาร” หรือองค์ประกอบที่เป็นบริขาร (เครื่องสนับสนุน) ของสมาธิ เพื่อให้การทำสมาธิของภิกษุมีความสมบูรณ์และเป็นไปอย่างถูกต้องตามหลักมรรคมีองค์ 8 โดยพระองค์ทรงเน้นย้ำว่า การที่จิตจะตั้งมั่นเป็นสมาธิได้อย่างถูกต้องและมั่นคงนั้น จะต้องมีรากฐานหรือปัจจัยสนับสนุนที่สำคัญจำนวน 7 ประการ ซึ่งเรียกว่า “อริยสัมมาสมาธิที่มีบริขาร”

องค์ประกอบทั้ง 7 ประการที่ทำหน้าที่เป็นบริขารของสมาธิ ได้แก่:

• สัมมาทิฏฐิ: ความเห็นชอบ
• สัมมาสังกัปปะ: ความดำริชอบ
• สัมมาวาจา: เจรจาชอบ
• สัมมากัมมันตะ: การกระทำชอบ
• สัมมาอาชีวะ: เลี้ยงชีพชอบ
• สัมมาวายามะ: พยายามชอบ
• สัมมาสติ: ระลึกชอบ

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า สมาธิไม่ได้เกิดขึ้นโดยโดดเดี่ยว แต่ต้องอาศัยการปรับสภาพจิตใจและการดำเนินชีวิตที่เป็นสัมมาปฏิบัติเป็นพื้นฐาน หากภิกษุเจริญมรรคทั้ง 7 ประการนี้ให้บริบูรณ์ จิตที่ตั้งมั่นอยู่บนรากฐานเหล่านี้ย่อมเป็น “อริยสัมมาสมาธิ” ที่สมบูรณ์พร้อมด้วยองค์ประกอบและปัจจัยเกื้อหนุน การปฏิบัติเช่นนี้จะช่วยให้จิตมีความหนักแน่น มั่นคง และเป็นไปเพื่อความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวงอย่างแท้จริง การเข้าถึงสมาธิที่มีบริขารครบถ้วนนี้เอง คือหัวใจสำคัญของการฝึกฝนในพระพุทธศาสนาที่จะนำไปสู่ความสำเร็จในการปฏิบัติธรรมตามลำดับ