ธัมมัญญูสูตร

ธัมมัญญูสูตร (สูตรว่าด้วยผู้รู้ธรรม) แสดงถึงคุณสมบัติ 7 ประการของภิกษุผู้ควรแก่การเคารพบูชา เปรียบเสมือนเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก โดยผู้ที่ประกอบด้วยคุณธรรมเหล่านี้ ย่อมเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความรู้และความประพฤติที่เหมาะสมในการดำเนินชีวิตและการเผยแผ่ศาสนา

คุณสมบัติ 7 ประการของ "สัปปุริสธรรม" หรือผู้รู้ธรรม ได้แก่:

• ธัมมัญญู (รู้ธรรม): เข้าใจพุทธพจน์และหลักคำสอนในรูปแบบต่างๆ เช่น พระสูตร คำประพันธ์ และคำสอนเฉพาะทาง
• อัตถัญญู (รู้อรรถ): เข้าใจความหมายและเนื้อหาของธรรมที่ได้ศึกษา
• อัตตัญญู (รู้ตน): รู้จักระดับความสามารถของตน ทั้งในด้านศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา และปฏิภาณ
• มัตตัญญู (รู้ประมาณ): รู้จักความพอดีในการรับปัจจัย 4 เช่น อาหาร เครื่องนุ่งห่ม และยารักษาโรค
• กาลัญญู (รู้กาลเวลา): รู้จักเวลาที่เหมาะสมสำหรับกิจวัตร เช่น เวลาศึกษา เวลาสอบถาม เวลาทำสมาธิ หรือเวลาปลีกวิเวก
• ปริสัญญู (รู้ชุมชน): รู้จักกิริยามารยาทและการวางตัวให้เหมาะสมกับสถานที่และกลุ่มบุคคลที่เข้าไปเกี่ยวข้อง
• ปุคคลัญญู (รู้บุคคล): เข้าใจความแตกต่างของแต่ละบุคคล โดยจำแนกเป็นคู่ๆ ตามความดีงามและพฤติกรรม เช่น ผู้ที่ชอบฟังธรรมกับผู้ที่ไม่ชอบ หรือผู้ที่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและผู้อื่นกับผู้ที่ปฏิบัติเพื่อตนเองเพียงอย่างเดียว

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง "ปุคคลัญญู" ซึ่งแสดงให้เห็นว่าผู้ที่เป็นบัณฑิตต้องรู้จักจำแนกคนด้วยปัญญา เพื่อให้เข้าใจว่าบุคคลใดควรได้รับการยกย่องหรือควรตักเตือนในด้านใด การที่ภิกษุประกอบด้วยธรรมทั้ง 7 ประการนี้ ไม่เพียงแต่ช่วยให้ท่านดำเนินชีวิตได้อย่างสง่างาม แต่ยังเป็นแบบอย่างในการปฏิบัติที่นำมาซึ่งประโยชน์สูงสุดแก่ทั้งตนเองและผู้อื่น เป็นผู้ควรแก่การกราบไหว้บูชาอย่างแท้จริง