ทุติยอัปปิยสูตร

ทุติยอัปปิยสูตร (สูตรว่าด้วยบุคคลที่ไม่เป็นที่รัก ประการที่ 2) ได้กล่าวถึงลักษณะของภิกษุ 8 ประการที่ทำให้เป็นที่น่ารังเกียจหรือเป็นที่รักของเพื่อนสพรหมจารี โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกคุณสมบัติที่เป็นตัวกำหนดความสัมพันธ์และการยอมรับภายในหมู่คณะ เพื่อเป็นแนวทางในการฝึกฝนตนเองให้เป็นผู้ที่ควรแก่การเคารพและยกย่อง

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มลักษณะ ดังนี้:

• ภิกษุผู้ไม่เป็นที่รักและไม่ควรแก่การเคารพ (มี 8 ประการ): คือผู้ที่มีความอยากได้ในลาภสักศและชื่อเสียง, ไม่รู้จักประมาณในการบริโภคหรือการใช้ชีวิต, ไม่รู้กาลเวลาที่เหมาะสม, มีความประพฤติไม่สะอาด, พูดมากจนเกินจำเป็น และชอบด่าทอหรือข่มเหงเพื่อนร่วมปฏิบัติธรรม
• ภิกษุผู้เป็นที่รักและควรแก่การเคารพ (มี 8 ประการ): คือผู้ที่ปราศจากความทะยานอยากในลาภสักการะและชื่อเสียง, รู้จักประมาณในการกินและการอยู่, รู้จักกาลเวลาที่สมควร, มีความประพฤติบริสุทธิ์ทั้งทางกายและวาจา, เป็นผู้มักน้อยในการพูด (ไม่พูดพล่อย) และมีเมตตาไม่เบียดเบียนหรือกล่าวร้ายต่อเพื่อนสพรหมจารี

คำสอนหลักของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงเรื่อง "จริยวัตรและความพอดี" โดยชี้ให้เห็นว่าการจะเป็นที่ยอมรับและเป็นที่เคารพในหมู่คณะนั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสามารถภายนอก แต่ขึ้นอยู่กับการขัดเกลาจิตใจให้ลดละความเห็นแก่ตัว ความมักมาก และการมีวุฒิภาวะในการวางตนและการสื่อสาร ซึ่งเป็นคุณธรรมพื้นฐานที่ทำให้การอยู่ร่วมกันในสังคมสงฆ์หรือสังคมทั่วไปเป็นไปอย่างราบรื่นและงดงามตามหลักธรรมาวินัย