ทานวัตถุสูตร

ทานวัตถุสูตร (ว่าด้วยเหตุแห่งการให้ทาน 8 ประการ) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่เหล่าภิกษุ เพื่อชี้ให้เห็นถึงแรงจูงใจหรือเหตุผลที่แตกต่างกันของบุคคลในการทำทาน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงระดับของจิตใจและเป้าหมายในการให้ที่ส่งผลต่อคุณภาพของทานนั้นๆ

โดยเหตุแห่งการให้ทาน 8 ประการ ได้แก่:

• ให้เพราะลำเอียง: ให้เพราะความรักใคร่ชอบพอ
• ให้เพราะโทสะ: ให้เพราะความโกรธแค้นหรือเพื่อประชดประชัน
• ให้เพราะหลง: ให้เพราะความเขลา ไม่รู้แจ้งในวิบากกรรม
• ให้เพราะกลัว: ให้เพราะความหวาดกลัวหรือเกรงกลัวภัย
• ให้ตามธรรมเนียม: ให้เพราะคิดว่าพ่อแม่ปู่ย่าเคยทำสืบต่อกันมา ไม่ควรละทิ้งประเพณีวงศ์ตระกูล
• ให้เพราะมุ่งหวังผลในภพหน้า: ให้โดยคิดว่าจะส่งผลให้ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์
• ให้เพราะจิตเบิกบาน: ให้แล้วเกิดความเลื่อมใส ความสุข และความอิ่มเอิบใจ
• ให้เพื่อเป็นเครื่องประดับจิต: ให้เพื่อขัดเกลากิเลส เป็นบริขารแห่งจิตเพื่อมรรคผลนิพพาน

คำสอนหลักของพระสูตรนี้มุ่งเน้นให้ผู้ปฏิบัติธรรมพิจารณาถึง "เจตนา" ในการให้ การที่พระพุทธองค์แจกแจงเหตุผลเหล่านี้ มิใช่เพื่อตัดสินว่าการให้ประเภทใดผิดหรือถูก แต่เพื่อให้ผู้ให้ได้ย้อนกลับมาสำรวจจิตใจของตนเอง การให้ในลำดับต้นๆ เป็นไปตามวิสัยของปุถุชนทั่วไปที่ยังมีความยึดติดในกิเลสและผลประโยชน์ แต่การให้ในระดับสูงสุดคือการให้เพื่อ "ประดับจิตและขัดเกลาจิต" ซึ่งถือเป็นกุศลอันยิ่งใหญ่ที่ช่วยลดละความตระหนี่และเป็นหนทางไปสู่ความหลุดพ้นอย่างแท้จริง