ปุญญกิริยาวัตถุสูตร

ปุญญกิริยาวัตถุสูตร ว่าด้วยเรื่อง "ที่ตั้งแห่งการทำบุญ" 3 ประการ ได้แก่ การให้ทาน (ทานมัย), การรักษาศีล (ศีลมัย) และ การเจริญภาวนา (ภาวนามัย) ซึ่งถือเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างสมความดีเพื่อส่งผลต่อภพภูมิในอนาคต พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบผลบุญจากการปฏิบัติที่แตกต่างกันตามระดับความเข้มข้นของการทำทานและศีล แต่ยังไม่ถึงระดับการเจริญภาวนา ดังนี้:

• ระดับน้อย: ผู้ที่ทำทานและศีลเพียงเล็กน้อย เมื่อละโลกไปแล้วย่อมไปเกิดในหมู่มนุษย์ที่ยากไร้หรือด้อยโอกาส
• ระดับปานกลาง: ผู้ที่ทำทานและศีลในระดับปานกลาง เมื่อละโลกไปแล้วย่อมไปเกิดในหมู่มนุษย์ที่มีฐานะดีหรือมีความสุขสบาย
• ระดับยิ่ง: ผู้ที่ทำทานและศีลอย่างยิ่งยวด เมื่อละโลกไปแล้วย่อมไปเกิดในสุคติภูมิระดับเทวโลก ตั้งแต่ชั้นจาตุมหาราชิกาจนถึงชั้นปรนิมมิตวสวัตดี

ในแต่ละชั้นของเทวโลกนั้น ผู้ที่เป็นท้าวสักกะหรือหัวหน้าเทวดาจะมีบุญบารมีจากการทำทานและศีลที่เหนือกว่าเทวดาทั่วไปในชั้นนั้นๆ ส่งผลให้ท่านเหล่านั้นมีความเป็นเลิศกว่าเทวดาอื่นใน 10 ประการ คือ อายุทิพย์, วรรณะทิพย์ (ความงาม), สุขทิพย์, ยศทิพย์, อธิบดีทิพย์ (ความเป็นใหญ่), รูปทิพย์, เสียงทิพย์, กลิ่นทิพย์, รสทิพย์ และสัมผัสทิพย์

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้ คือการชี้ให้เห็นว่าแม้การทำทานและศีลจะสามารถนำพาชีวิตไปสู่ภพภูมิที่ดีและมีความสุขในโลกสวรรค์ได้ แต่หากยังไม่ถึงระดับการ "เจริญภาวนา" ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่งบุญประการที่สาม ผลบุญนั้นก็ยังมีจำกัดอยู่เพียงแค่ในระดับกามภูมิ การเจริญภาวนาจึงเป็นกุญแจสำคัญที่เหนือกว่าในการยกระดับจิตใจและการบรรลุธรรมที่สูงส่งยิ่งขึ้นไป