สังขิตตสูตร

สังขิตตสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมย่อแก่ พระมหาปชาบดีเถรี ณ ป่ามหาวัน เขตเมืองเวสาลี เพื่อเป็นหลักในการปฏิบัติธรรมด้วยตนเองอย่างมุ่งมั่น โดยพระพุทธองค์ทรงวางหลักเกณฑ์ในการ “วินิจฉัยธรรม” เพื่อให้พระเถรีสามารถตรวจสอบสภาวะของจิตและการปฏิบัติของตนได้ว่า สิ่งใดคือคำสอนที่แท้จริงและสิ่งใดไม่ใช่

หลักการตัดสินธรรม (Dhamma Vinaya) ที่พระพุทธองค์ทรงประทานให้ มีหัวข้อสำคัญคือ 8 ประการ ดังนี้ หากสภาวะใดนำไปสู่สิ่งเหล่านี้ ถือว่า ไม่ใช่ คำสอนของพระพุทธเจ้า:

• ความกำหนัด (ไม่นำไปสู่ความคลายกำหนัด)
• ความประกอบทุกข์ (ไม่นำไปสู่ความหลุดพ้น)
• การสั่งสมกิเลส (ไม่นำไปสู่การละกิเลส)
• ความมักมาก (ไม่นำไปสู่ความมักน้อย)
• ความไม่สันโดษ (ไม่นำไปสู่ความสันโดษ)
• ความคลุกคลีด้วยหมู่คณะ (ไม่นำไปสู่ความสงบวิเวก)
• ความเกียจคร้าน (ไม่นำไปสู่ความเพียร)
• ความเป็นผู้เลี้ยงยากหรือเป็นภาระ (ไม่นำไปสู่ความเป็นผู้เลี้ยงง่าย)

ในทางกลับกัน พระพุทธองค์ตรัสว่า หากสภาวะธรรมใดที่นำไปสู่ ความคลายกำหนัด, ความหลุดพ้น, การละกิเลส, ความมักน้อย, ความสันโดษ, ความสงบวิเวก, ความเพียร และความเป็นผู้เลี้ยงง่าย ให้ถือว่าสภาวะเหล่านั้นเป็น “ธรรม” เป็น “วินัย” และเป็น “คำสอนของพระศาสดา” อย่างแท้จริง

สรุปได้ว่า พระสูตรนี้เป็นเสมือนเข็มทิศในการปฏิบัติธรรมให้แก่พุทธบริษัท เพื่อใช้ตรวจสอบตนเองว่าแนวทางการปฏิบัติของตนนั้นมุ่งไปสู่ความหลุดพ้นจากกิเลสหรือมุ่งไปสู่การพอกพูนกิเลส เพื่อที่จะได้ดำเนินชีวิตตามทางสายกลางได้อย่างถูกต้องและแม่นยำตามหลักการแห่งพระพุทธศาสนา