อภิภายตนสูตร

พระสูตรนี้กล่าวถึง อภิภายตนะ 8 หรือ ธรรมเป็นเครื่องครอบงำ ซึ่งเป็นสภาวะทางจิตที่ใช้ในการฝึกสมาธิภาวนา เพื่อให้ผู้ปฏิบัติสามารถก้าวข้ามขีดจำกัดของการรับรู้ทางรูปธรรม โดยการปรับเปลี่ยนการรับรู้ระหว่างสิ่งที่อยู่ภายในตนกับสิ่งที่อยู่ภายนอก เพื่อสร้างความชำนาญในการควบคุมจิตและทัศนวิสัยทางปัญญา

หลักปฏิบัติในอภิภายตนะทั้ง 8 ประการ แบ่งออกเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้:

• กลุ่มที่ 1: การรับรู้รูปจำกัดและรูปไม่มีประมาณ แบ่งเป็นการรับรู้โดยมีรูปภายในหรือไม่มีรูปภายใน เพื่อขยายขอบเขตการมองเห็นรูปภายนอกให้กว้างไกลและไม่จำกัด
• กลุ่มที่ 2: การรับรู้ตามสี (วรรณะ) ได้แก่ สีเขียว สีเหลือง สีแดง และสีขาว ซึ่งเป็นการฝึกให้จิตจดจ่อกับคุณสมบัติของสีที่ปรากฏภายนอกอย่างชัดเจน

หัวใจสำคัญของคำสอนนี้คือ การที่ผู้ปฏิบัติ "รู้และเห็น" สภาวะเหล่านั้นด้วยตนเองหลังจากที่ได้ฝึกจนเกิดความเชี่ยวชาญ (Mastery) แล้ว การฝึกอภิภายตนะไม่เพียงแต่เป็นการพัฒนาสมาธิให้มั่นคง แต่ยังเป็นการ ครอบงำ กิเลสและอุปสรรคที่ขัดขวางการรับรู้ความเป็นจริง ทำให้จิตมีความคล่องแคล่วและมีอำนาจในการจำแนกสภาวะธรรมได้ตามความเป็นจริง ซึ่งถือเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการบรรลุถึงความรู้แจ้งและการขัดเกลาจิตใจให้หลุดพ้นจากความยึดติดในรูปธรรมที่จำกัด