อิจฉาสูตร

พระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมเรื่อง บุคคล 8 จำพวก ที่พบได้ในโลก โดยมุ่งเน้นไปที่ท่าทีของภิกษุผู้ปลีกวิเวกเมื่อเกิดความต้องการในลาภสักการะ (วัตถุสิ่งของ) ซึ่งการตอบสนองต่อสิ่งเหล่านั้นส่งผลโดยตรงต่อความก้าวหน้าในทางธรรมและความเสื่อมจากพระสัทธรรม โดยแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ดังนี้:

• กลุ่มผู้เสื่อมจากธรรม (4 จำพวกแรก): คือภิกษุที่เมื่อเกิดความอยากได้แล้ว ไม่ว่าจะพยายามแสวงหาหรือไม่ก็ตาม หากไม่ได้รับมาจะเกิดความโศกเศร้า คร่ำครวญ จนเสียสติ หรือหากได้รับมาแล้วก็มัวเมา ประมาท และลุ่มหลงในลาภเหล่านั้น ทำให้ขาดสติสัมปชัญญะและหลุดออกจากทางแห่งความพ้นทุกข์
• กลุ่มผู้ไม่เสื่อมจากธรรม (4 จำพวกหลัง): คือภิกษุที่แม้จะมีความปรารถนาเกิดขึ้น แต่เมื่อไม่ได้รับสิ่งที่ต้องการ ก็มีสติไม่โศกเศร้าหรือตีอกชกตัว หรือเมื่อได้รับลาภเหล่านั้นมา ก็มีสติรู้เท่าทัน ไม่มัวเมา ไม่ประมาท และไม่ปล่อยให้ใจตกไปเป็นทาสของวัตถุ บุคคลเหล่านี้จึงยังคงรักษาความเป็นสมณะและดำเนินอยู่บนเส้นทางแห่งพระสัทธรรมได้

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้ คือการสอนให้ภิกษุฝึกจิตให้มีสติและปัญญาในการรับมือกับความปรารถนาและลาภสักการะ ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตต้องไม่ปล่อยให้ความอยากนำไปสู่ความทุกข์เมื่อพลาดหวัง หรือความประมาทมัวเมาเมื่อสมหวัง การปฏิบัติตนที่ถูกต้องคือการมีอุเบกขา ไม่หวั่นไหวต่อลาภหรือความเสื่อมลาภ เพื่อรักษาไว้ซึ่งความบริสุทธิ์แห่งการประพฤติพรหมจรรย์ นี่คือหนทางแห่งการดำรงตนให้ตั้งมั่นอยู่ในกระแสแห่งพระธรรมอย่างแท้จริง